Veranderingen in het alcoholgebruik tijdens de coronacrisis

Dit item maakt deel uit van dossier: Alcohol en het nieuwe coronavirus (COVID-19)
Ga direct naar achtergrondinformatie


Er is momenteel nog veel onbekend over wat de gevolgen van de coronacrisis op het alcoholgebruik in Nederland zijn. Op basis van verschillende vragenlijsten die tijdens en na de lockdown zijn afgenomen en de wetenschappelijke literatuur, zijn er wel een aantal inzichten verkregen over veranderingen in het alcoholgebruik tijdens de coronacrisis. Deze inzichten zullen in dit item worden toegelicht.

Fase 1: (Gedeeltelijke) lockdown en thuisdrinken (23 maart – 1 juni)

In deze periode bleven de meeste mensen evenveel alcohol drinken als voor de crisis. Deze schattingen variëren van 55%-69% [1, 2, 3]. Ook bleek uit cijfers van het CBS over het eerste en tweede kwartaal van 2020 dat er geen veranderingen waren in het percentage ‘problematische drinkers’ [4]. Daar staat tegenover dat er ook veranderingen in alcoholgebruik werden gezien.

Aan de ene kant nam het alcoholgebruik af (17,7%-22,1%) en kochten mensen minder alcohol [2]. Door de maatregelen konden mensen niet meer bij elkaar komen voor feestjes en waren ze waarschijnlijk ook minder in de stemming om dingen te vieren. Als gevolg van het sluiten van de horeca en het uitgaansleven waren er tevens ook minder plekken waar alcohol kon worden gedronken (zie ook wat is de impact van de coronamaatregelen op het alcoholgebruik en de alcoholverkoop). Zeker voor mensen die overwegend alcohol buiten de deur dronken, zou dit een grote factor in de afname van alcoholgebruik kunnen zijn.

Aan de andere kant was er ook een groep mensen die meer ging drinken (11%- 21,2%). Hier zijn verschillende mogelijke verklaringen voor o.a. alcohol drinken om om te kunnen aan met (corona)-stress, wegvallen van een dag structuur of verveling, of (bij mensen met een afhankelijkheid) het geen toegang krijgen tot adequate hulp bij problemen met alcohol, waardoor gebruik verder escaleert. Voor meer informatie zie het item ''risicogroepen tijdens de coronacrisis''.

Fase 2: Ontlading op 1,5 meter

Toen de maatregelen per 1 juni werden versoepeld bleek deze groep nog steeds ongeveer even groot te zijn. Het lijkt er dus op dat een deel van de bevolking dat meer is gaan drinken tijdens de eerste fase van lockdown, dit nog steeds bleef doen. Er is geen zicht op om hoeveel meer drinken het ging en in hoeverre er ook sprake is van een toename in problematisch drinken. Met betrekking tot het laatste, is het dus onbekend of de toename in alcoholgebruik ook daadwerkelijk heeft geleid tot lichamelijke, sociale, of psychische problemen.

Terug naar fase 1: (gedeeltelijke) lockdown en thuisdrinken (14 oktober - heden)

De komende tijd zal duidelijk worden wat een tweede (gedeeltelijke) lockdown doet met ons alcoholconsumptiepatroon en of dit verschilt van de eerste fase van lockdown.

Lange-termijn effecten

De lange-termijn effecten van de huidige coronacrisis weten we nog niet. Op basis van eerder onderzoek is echter wel te verwachten dat het alcoholgebruik bij een gedeelte van de bevolking zal toenemen [5]. Zo bleek dat er in de jaren na de uitbraak van het SARS-virus in 2003 een toename was in (problematisch) alcoholgebruik onder een deel van de bevolking [6, 7, 8]. Er werd bijvoorbeeld gezien dat drie jaar na de uitbraak, zorgpersoneel dat blootgesteld was aan hoge risico’s meer alcohol dronk dan zorgpersoneel dat deze risico’s niet had ervaren [8]. Ook na andere (natuur)rampen (bv. orkaan) wordt soms een stijging in het alcoholgebruik bij subgroepen gezien [9, 10]. Ook de economische recessie die door de coronacrisis veroorzaakt wordt kan alcoholgebruik beïnvloeden. Tijdens economische recessies wordt er een toename van zwaar en overmatig alcoholgebruik gezien onder sommige groepen mensen [11,12]. Mensen die extra door een recessie geraakt worden, bijvoorbeeld doordat ze werkloos zijn geworden, zijn hier het meest gevoelig voor [11].

Deze stijging wordt verwacht door de toename in negatieve emoties en verslechterde mentale gezondheid als gevolg van de crisis of ramp. Zo is er na rampen een toename van posttraumatische stress symptomen, angst en depressieve klachten te verwachten [13, 14]. Deze emoties zijn geassocieerd met een toename in alcoholgebruik [15], zeker bij mensen die alcohol gebruiken om met negatieve emoties om te kunnen gaan (coping is hun drinkmotief) [16, 17]. Omdat alcoholgebruik op zichzelf ook angst en stress kan veroorzaken [17], kunnen mensen die alcohol gebruiken om met angst om te gaan in een negatieve vicieuze cirkel komen. 

Daarentegen zou ook op de lange-termijn een deel van de mensen ook minder kunnen gaan drinken of zelfs kunnen gaan stoppen. Zo wordt er tijdens economische recessie  er vaker in het algemeen juist vaak een afname in het alcoholgebruik gezien. Dit kan dan bijvoorbeeld komen, omdat mensen minder geld te besteden hebben [5, 12].  Dus ook op de lange termijn kan er zowel een toe- als een afname van alcoholgebruik gezien worden.

Vanuit een gezondheidsperspectief is het belangrijk dat er voor de groep die meer is gaan drinken (of nog steeds veel drinkt), nagedacht wordt over passende preventieve (beleids)maatregelen en een goed aanbod van laagdrempelige interventies.


Gerelateerde pagina's

Nieuws

Referenties

  1. RIVM/GGDgohr (2020). Onderzoek gedragsmaatregelen en welbevinden. Geraadpleegd van https://www.rivm.nl/onderzoek/gedrag/onderzoek-gedragsmaatregelen-en-welbevinden
  2. Voedingscentrum (2020). Eetgedrag en corona (mei 2020). Geraadpleegd van https://www.voedingscentrum.nl/Assets/Uploads/voedingscentrum/Documents/Professionals/Pers/Persmappen/Rapportage%20-%20Eetgedrag%20en%20corona%20(mei%202020).pdf
  3. Trimbos-instituut (2020). Corona monitor psychische gezondheid (ongepubliceerde resultaten).
  4. Centraal Bureau voor de statistiek (2020). Kwartaalcijfers ervaren gezondheid zorg en leefstijl. Geraadpleegd van: https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2020/35/kwartaalcijfers-ervaren-gezondheid-zorg-en-leefstijl
  5. Rehm, J., Kilian, C., Ferreira-Borges, C., Jernigan, D., Monteiro, M., Parry, C.D.H., Sanchez, Z.M., Manthey, J. (2020). Alcohol use in times of the COVID 19: implications for monitoring and policy. Drug and Alcohol Review.
  6. Lau, J. T., Yang, X., Pang, E., Tsui, H. Y., Wong, E., & Wing, Y. K. (2005). SARS-related perceptions in Hong Kong. Emerging infectious diseases, 11(3), 417.
  7. Maunder, R. G., Lancee, W. J., Balderson, K. E., Bennett, J. P., Borgundvaag, B., Evans, S., ... & Hall, L. M. (2006). Long-term psychological and occupational effects of providing hospital healthcare during SARS outbreak. Emerging infectious diseases, 12(12), 1924.
  8. Wu, P., Liu, X., Fang, Y., Fan, B., Fuller, C. J., Guan, Z., ... & Litvak, I. J. (2008). Alcohol abuse/dependence symptoms among hospital employees exposed to a SARS outbreak. Alcohol & Alcoholism, 43(6), 706-712.
  9. Keyes, K. M., Hatzenbuehler, M. L., Grant, B. F., & Hasin, D. S. (2012). Stress and alcohol: epidemiologic evidence. Alcohol research: current reviews.
  10. Cerdá, M., Tracy, M., & Galea, S. (2011). A prospective population based study of changes in alcohol use and binge drinking after a mass traumatic event. Drug and alcohol dependence, 115(1-2), 1-8.
  11. Harhay, M. O., Bor, J., Basu, S., McKee, M., Mindell, J. S., Shelton, N. J., & Stuckler, D. (2014). Differential impact of the economic recession on alcohol use among white British adults, 2004–2010. The European Journal of Public Health, 24(3), 410-415.
  12. Bor, J., Basu, S., Coutts, A., McKee, M., & Stuckler, D. (2013). Alcohol use during the great recession of 2008–2009. Alcohol and alcoholism, 48(3), 343-348.
  13. Brooks, S. K., Webster, R. K., Smith, L. E., Woodland, L., Wessely, S., Greenberg, N., & Rubin, G. J. (2020). The psychological impact of quarantine and how to reduce it: rapid review of the evidence. The Lancet.
  14. Lai, J., Ma, S., Wang, Y., Cai,Z., Hu, J., Wei, N., .. &Hu, S. (2020). Factors associated with mental health outcomes among health care workers exposed to coronavirus disease 2019. Jama Network Open, 3(3): e203976.
  15. De Goeij, M.C., Suhrcke, M., Toffolutti, V., van de Mheen, D., Schoenmakers, T.M. and Kunst, A.E., 2015. How economic crises affect alcohol consumption and alcohol-related health problems: a realist systematic review. Social Science & Medicine, 131, pp.131-146.
  16. Turner, S., Mota, N., Bolton, J., & Sareen, J. (2018). Self‐medication with alcohol or drugs for mood and anxiety disorders: A narrative review of the epidemiological literature. Depression and anxiety, 35(9), 851-860.
  17. Vorspan, F., Mehtelli, W., Dupuy, G., Bloch, V., & Lépine, J. P. (2015). Anxiety and substance use disorders: co-occurrence and clinical issues. Current psychiatry reports, 17(2), 4.

Laatst gewijzigd: maandag 21 september 2020 14:33