Alcohol en sterfte

Dit item maakt deel uit van dossier: Alcohol in cijfers
Ga direct naar achtergrondinformatie


Alcohol is in Nederland een belangrijke oorzaak van (vroegtijdige) sterfte. De cijfers met betrekking tot alcoholsterfte zijn afkomstig uit verschillende bronnen die verzameld zijn in het jaarbericht van de Nationale Drug Monitor (NDM) van het Trimbos-instituut [1]. Sinds 2018 hanteert de NDM [1] als belangrijkste bron voor de schatting van de alcoholsterfte de cijfers van het RIVM.

Sterftecijfers van het RIVM

De schattingen van de alcoholgerelateerde sterfte in 2019 en 2020 van het RIVM zijn gebaseerd op een nieuwe rekenmethode. Deze schattingen zijn daarom niet vergelijkbaar met eerdere schattingen.

Het aantal alcoholgerelateerde sterftegevallen wordt in 2020 geschat op 2.500 (marges: 1.900–3.900).

  • Een beroerte, psychische aandoeningen gerelateerd aan alcohol en alcohol geïnduceerde leverziekte zijn belangrijke oorzaken van alcoholgerelateerde sterfte ​[2]​.
  • In deze schatting is een beschermend effect gevonden van matig alcoholgebruik op sterfte aan coronaire hartziekten onder mannen (zie tabel). Gezien de gevolgen van alcoholgebruik op andere ziektes en aandoeningen wordt ondanks dit beschermende effect niet geadviseerd om alcohol te drinken.
  • Het aantal alcoholgerelateerde sterftegevallen was in 2020 vergelijkbaar met 2019, toen het geschat werd op 2.400 (marges: 1.900–3.900).

Vergelijking met andere cijfers

Naast de cijfers van het RIVM zijn ook andere schattingen van de alcoholsterfte in Nederland beschikbaar. Deze schattingen variëren echter zeer, mede door verschillen in de gebruikte methode. We lichten hieronder de andere schattingen kort toe.

CBS Doodsoorzakenstatistiek
Tot 2012 rapporteerde de Doodsoorzakenstatistiek van het CBS de totale alcoholsterfte als de optelsom van de primaire  en secundaire alcoholsterfte. Het totale cijfer schommelde tussen 2005 en 2012 rond de 1700 gevallen per jaar (waarvan ongeveer 700 primaire alcoholsterfte en 1000 secundair).

Vanwege een verandering in de codering is vanaf 2013 geen vergelijking meer mogelijk met voorgaande jaren in de primaire alcoholsterfte [3,4]. Daarnaast is een schatting van de secundaire alcoholsterfte sinds 2013 niet meer mogelijk. In 2018 stierven in totaal 1.034 mensen door alcohol als primaire doodsoorzaak. Door de verandering in methodiek, zijn deze cijfers minder toereikend als totaaloverzicht voor alcoholsterfte.

Internationale onderzoeken
Naast de nationale schattingen zijn er in 2020 internationale onderzoeken uitgebracht naar de alcoholgerelateerde sterfte, waarin ook een aparte schatting voor Nederland is opgenomen.

  • De WHO heeft in 2019 een schatting van de alcoholsterfte gemaakt, wereldwijd en per land [5]. De methode van de WHO verschilt aanzienlijk van de methode die door het RIVM is toegepast, wat betreft het aantal ziektes dat is meegenomen en de berekening van het risico op de ontwikkeling van ziekte bij blootstelling aan alcohol. De WHO berekende dat 4.945 mensen in Nederland stierven aan de gevolgen van alcohol (marges 3.850-6.794).
  • De Global Burden of Disease study [6] kwam in oktober 2020 met schatting van de alcoholsterfte. Met 7.570 sterfgevallen (marges 6.200–9.120) kwam deze studie schatting fors hoger uit dan andere schattingen. De methode van deze studie verschilt aanzienlijk van de methode die door het RIVM is toegepast, wat betreft het aantal ziektes dat is meegenomen en de berekening van het risico op de ontwikkeling van ziekte bij blootstelling aan alcohol.

Het Trimbos-instituut gaat een verdiepend onderzoek uitvoeren om de verschillen in sterftecijfers beter te kunnen duiden.

Meer cijfers?
Het Jaarbericht van de Nationale Drug Monitor (NDM) [1] geeft een overzicht van de trends, laatste cijfers en feiten over het gebruik van en schade door onder andere alcohol. In het Jaarbericht van de NDM 2020 zijn meer cijfers over ziekte en sterfte ten gevolge van alcoholgebruik te vinden. Daarnaast staat in het Jaarbericht ook een uitgebreide beschrijving van de gebruikte methodes van het RIVM en CBS.


Gerelateerde pagina's

Nieuws

Referenties

  1. Nationale Drug Monitor, editie 2022. Alcohol 11.7.2 Sterfte - Nationale Drug Monitor. https://www.nationaledrugmonitor.nl/alcohol-sterfte/. Geraadpleegd op: 31 maart 2022. Trimbos-instituut, Utrecht & WODC, Den Haag.
  2. RIVM (2019). https://www.vtv2018.nl/sites/default/files/2018-07/20180711%20Achtergrondrapport%20Integratiematen%20VTV-2018%20beveiligd.pdf.
  3. Harteloh, P. (2014). Verschuivingen in de doodsoorzakenstatistiek bij de introductie van het automatisch coderen. CBS: Den Haag/Heerlen.
  4. Harteloh, P., Van Hilten, O. & Kardaun, J. (2014). Het automatisch coderen van doodsoorzaken: een nieuwe werkwijze bij de doodsoorzakenstatistiek. CBS: Den Haag/Heerlen.
  5. Shield, K., Manthey, J., Rylett, M., Probst, C., Wettlaufer, A., Parry, C. D. H., & Rehm, J. (2020). National, regional, and global burdens of disease from 2000 to 2016 attributable to alcohol use: a comparative risk assessment study. The Lancet Public Health, 5(1), e51–e61. https://doi.org/10.1016/S2468-2667(19)30231-2
  6. GBD 2019 Risk Factors Collaborators. (2020) Global burden of 87 risk factors in 204 countries and territories, 1990–2019: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2019. Lancet 2020; 396: 1135–59.

Laatst gewijzigd: dinsdag 9 maart 2021 13:33