Alcohol en sterfte

Dit item maakt deel uit van dossier: Alcohol in cijfers
Ga direct naar achtergrondinformatie


Alcohol is in Nederland een belangrijke oorzaak van (vroegtijdige) sterfte. De cijfers met betrekking tot alcoholsterfte zijn afkomstig uit verschillende bronnen die verzameld zijn in het Jaarbericht van de Nationale Drug Monitor (NDM) van het Trimbos-instituut [1]. Dit Jaarbericht biedt een actueel overzicht van informatie over het gebruik van drugs, alcohol en tabak in Nederland.

Sterftecijfers van het RIVM

Sinds 2018 hanteert de NDM [1] als primaire bron voor de schatting van de alcoholsterfte de cijfers van het RIVM [2]. In 2017 stierven er volgens deze schatting 1.906 mensen aan de gevolgen van alcohol-gerelateerde ziekten, zoals leverziekten en beroerte.

De schatting van het RIVM gebruikt gegevens uit de CBS-gezondheidsenquête 2017 over de blootstelling aan alcohol. Het RIVM maakt voor de schatting ook gebruik van gegevens uit de literatuur over de risico’s die een bevolking loopt om verschillende ziekten te ontwikkelen bij blootstelling aan een risicofactor zoals alcohol [2]. Een kanttekening is dat de gebruikte lijst met ziekten niet volledig is en dat daarom waarschijnlijk sprake is van een onderschatting van de sterftecijfers gerelateerd aan alcohol.

In 2017 stierven er volgens het RIVM 1.906 mensen van 20 jaar en ouder aan de gevolgen van aan alcohol gerelateerde ziekten. Een beroerte, psychische ziekten gerelateerd aan alcohol en ziektes aan de spijsverteringsorganen zijn belangrijke oorzaken van alcohol-gerelateerde sterfte (zie tabel).

Tabel. Sterfgevallen die toe te wijzen zijn aan alcoholgebruik. Peiljaar 2017, RIVM.

Vergelijking met andere cijfers

Naast de cijfers van het RIVM zijn ook andere schattingen van de alcoholsterfte in Nederland beschikbaar. Deze schattingen variëren echter zeer, mede door verschillen in de gebruikte methode. We lichten hieronder de andere schattingen kort toe.

CBS Doodsoorzakenstatistiek
Tot 2012 rapporteerde de Doodsoorzakenstatistiek van het CBS de totale alcoholsterfte als de optelsom van de primaire  en secundaire alcoholsterfte. Het totale cijfer schommelde tussen 2005 en 2012 rond de 1700 gevallen per jaar (waarvan ongeveer 700 primaire alcoholsterfte en 1000 secundair).

Vanwege een verandering in de codering is vanaf 2013 geen vergelijking meer mogelijk met voorgaande jaren in de primaire alcoholsterfte [3,4]. Daarnaast is een schatting van de secundaire alcoholsterfte sinds 2013 niet meer mogelijk. In 2018 stierven in totaal 1.034 mensen door alcohol als primaire doodsoorzaak. Door de verandering in methodiek, zijn deze cijfers minder toereikend als totaaloverzicht voor alcoholsterfte.

Internationale onderzoeken
Naast de nationale schattingen zijn er in 2020 internationale onderzoeken uitgebracht naar de alcoholgerelateerde sterfte, waarin ook een aparte schatting voor Nederland is opgenomen.

  • De WHO heeft in 2019 een schatting van de alcoholsterfte gemaakt, wereldwijd en per land [5]. De methode van de WHO verschilt aanzienlijk van de methode die door het RIVM is toegepast, wat betreft het aantal ziektes dat is meegenomen en de berekening van het risico op de ontwikkeling van ziekte bij blootstelling aan alcohol. De WHO berekende dat 4.945 mensen in Nederland stierven aan de gevolgen van alcohol (marges 3.850-6.794).
  • De Global Burden of Disease study [6] kwam in oktober 2020 met schatting van de alcoholsterfte. Met 7.570 sterfgevallen (marges 6.200–9.120) kwam deze studie schatting fors hoger uit dan andere schattingen. De methode van deze studie verschilt aanzienlijk van de methode die door het RIVM is toegepast, wat betreft het aantal ziektes dat is meegenomen en de berekening van het risico op de ontwikkeling van ziekte bij blootstelling aan alcohol.

Het Trimbos-instituut gaat in 2021 een verdiepend onderzoek uitvoeren om de verschillen in sterftecijfers beter te kunnen duiden. 

Meer cijfers?
Het Jaarbericht van de Nationale Drug Monitor (NDM) [1] geeft een overzicht van de trends, laatste cijfers en feiten over het gebruik van en schade door onder andere alcohol. In het Jaarbericht van de NDM 2019 zijn meer cijfers over ziekte en sterfte ten gevolge van alcoholgebruik te vinden. Daarnaast staat in het Jaarbericht ook een uitgebreide beschrijving van de gebruikte methodes van het RIVM en CBS.


Gerelateerde pagina's

Referenties

  1. Laar, M.W. van e.a. (2020) Nationale Drugs Monitor Jaarbericht 2019 Utrecht: Trimbos-instituut/Den Haag: WODC.
  2. RIVM (2019). https://www.vtv2018.nl/sites/default/files/2018-07/20180711%20Achtergrondrapport%20Integratiematen%20VTV-2018%20beveiligd.pdf.
  3. Harteloh, P. (2014). Verschuivingen in de doodsoorzakenstatistiek bij de introductie van het automatisch coderen. CBS: Den Haag/Heerlen.
  4. Harteloh, P., Van Hilten, O. & Kardaun, J. (2014). Het automatisch coderen van doodsoorzaken: een nieuwe werkwijze bij de doodsoorzakenstatistiek. CBS: Den Haag/Heerlen.
  5. Shield, K., Manthey, J., Rylett, M., Probst, C., Wettlaufer, A., Parry, C. D. H., & Rehm, J. (2020). National, regional, and global burdens of disease from 2000 to 2016 attributable to alcohol use: a comparative risk assessment study. The Lancet Public Health, 5(1), e51–e61. https://doi.org/10.1016/S2468-2667(19)30231-2
  6. GBD 2019 Risk Factors Collaborators. (2020) Global burden of 87 risk factors in 204 countries and territories, 1990–2019: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2019. Lancet 2020; 396: 1135–59.

Laatst gewijzigd: vrijdag 13 november 2020 10:20