Risicogroepen tijdens de coronacrisis

Dit item maakt deel uit van dossier: Alcohol en het coronavirus (COVID-19)
Ga direct naar achtergrondinformatie


Uit Engels onderzoek bleek dat onder de mensen die meer zijn gaan drinken tijdens de coronacrisis, relatief veel dagelijkse drinkers zitten. Dat betekent dat mensen die voor de coronacrisis al een zwaarder drinkpatroon hadden een verhoogd risico liepen op nog verdere gezondheidsschade door toenemend alcoholgebruik [1].

Verder zijn negatieve emoties zoals angst, depressie, eenzaamheid, stress en verveling risicofactoren voor een toename in alcoholgebruik. Deze emoties namen door de coronacrisis collectief toe [2, 3], vooral in de context van social distancing [4]. In zekere zin loopt daarom iedereen die tijdens de coronacrisis deze symptomen ervoer EN alcohol gebruikte om met deze emoties om te kunnen gaan (het coping drinkmotief), een verhoogd risico op een toename in alcoholgebruik en alcohol-gerelateerde problemen [5].

Subgroepen met een grotere kans heeft op het ervaren van negatieve emoties tijdens de crisis:

  • Ouderen, vanwege gevoelens van eenzaamheid door de quarantaine.
  • Thuiswerkende ouders, die door de combinatie van zorg en onderwijs voor hun kinderen en hun eigen werk, extra stress konden ervaren.
  • Mensen met verlies van inkomsten of baan, wat voor onzekerheid kan zorgen. Kortom, voor grote groepen mensen is of was het doormaken van de coronacrisis een stressvolle tijd. De verwachting is dat bij een deel van die mensen alcohol een rol kan spelen in het omgaan met deze stress. Deze mensen verdienen dan ook extra aandacht van professionals op het gebied van alcoholpreventie.

Daarnaast zijn er een aantal specifieke doelgroepen die extra goed moeten worden gevolgd en ondersteund. Deze worden hieronder beschreven met een toelichting. Ook wordt beschreven hoe problemen met alcoholgebruik kunnen worden gesignaleerd door professionals, zodat zij op tijd hulp kunnen bieden.

Personen met angst-, depressieve- of stressgerelateerde psychische klachten
De symptomen van een psychische aandoening (bv. angststoornis of depressie) kunnen verergeren in een periode van angst en onzekerheid [4,6, 7]. Er kunnen door COVID-19 mogelijk langere wachtlijsten zijn ontstaan voor personen met psychische aandoeningen in afwachting van een behandeling. Om de verergerde symptomen te onderdrukken en/of het gevoel van hopeloosheid te verminderen kan het zijn dat sommige personen met een psychische aandoening (meer) alcohol gaan drinken. Klik hier voor tips voor professionals en klik hier voor de link naar de mentale gezondheid pagina.

Personen in herstel van een stoornis in het gebruik van alcohol
Voor personen die in herstel zijn van een stoornis in het gebruik van alcohol kan stress die ervaren wordt door corona een trigger zijn geweest voor terugval in het oude drinkgedrag [7]. Daarnaast werden face-to-face behandelingen en bijeenkomsten (bv. AA: Anonieme Alcoholisten) door de maatregelen (tijdelijk) stopgezet of vervangen door online of telefonische behandelingen. Bovendien zijn er door de maatregelen langere wachtlijsten ontstaan binnen de verslavingszorg (6-8 weken in eind van het jaar 2020) [8].

Mensen in cruciale beroepen en in de zorgsector
In perioden met een oplopend aantal besmetting, staat er een enorme druk op werkenden in de cruciale beroepen, vooral de personen aan de ‘frontlinie’. Dit kan leiden tot stress, vermoeidheid en uitputting. Daarnaast hebben zij ook een grotere kans op traumatische ervaringen [2]. Het kan zijn dat werkenden in de cruciale beroepen (meer) alcohol zijn gaan drinken om de gevoelens van stress te verminderen [9] (het coping drinkmotief).

Vroegsignalering van alcoholproblematiek
Ondanks dat veel van de coronamaatregelen versoepeld zijn blijft het belangrijk dat professionals het belang van vroegsignalering van alcoholproblematiek onderschrijven. Juist nu moeten de kwetsbaren snel de juiste hulp aangeboden krijgen, om erger te voorkomen. Hieronder staat een aantal tips en materialen die hierbij kunnen helpen:

  • Zie dit moment als een kans om het bewustzijn en de kennis over vroegsignalering te vergroten, een herijking waarbij er meer aandacht komt voor alcohol- en andere leefstijlproblematiek. In deze blog op de Trimbos website wordt het belang van vroegsignalering nog eens benadrukt.
  • Breng de werkkaarten van het IVO voor sociale professionals in de wijk om overmatig alcoholgebruik te kunnen signaleren en bespreekbaar te maken onder de aandacht bij de relevante lokale sociale professionals.
  • Het Expertisecentrum Alcohol biedt informatie over (vroeg)signalering in de huisartsenpraktijk en door sociale wijkteams. Hierbij hoort ook de strategische verkenning Sociale wijkteams en verslavingspreventie, waarin staat beschreven hoe sociale wijkteams een grote rol kunnen spelen in verslavingspreventie.
  • Verwijs individuen en naasten naar thuisarts of alcoholinfo.nl. Hier is veel informatie te vinden voor individuen die vragen hebben over het eigen alcoholgebruik of voor naasten die zich zorgen maken over het alcoholgebruik van een bekende.
  • Gemeenten kunnen gebruik maken van de tips voor een integrale aanpak van alcoholproblemen van het Loket Gezond Leven van het RIVM. Daar is ook specifiek informatie te vinden over (vroeg)signalering, advies en ondersteuning waarin ook de rol van de gemeente beschreven wordt. Het is belangrijk om de verbinding te leggen tussen preventieve interventies en de 1e en 2e lijns zorg. Ook is het van belang om als gemeente te zorgen voor samenwerking tussen relevante partijen zoals zorgverleners, wijkteams, vrijwilligers en waar mogelijk ook zorgverzekeraars.


Wil je meer lezen over vroegsignalering van alcoholproblematiek? In 2019 is het Samenwerkingsverband Vroegsignalering Alcoholproblematiek (SVA) opgericht. Het doel van het SVA is problematisch alcoholgebruik terug te dringen, door te zorgen dat mensen met een (beginnend) alcoholprobleem sneller effectieve ondersteuning krijgen.


Gerelateerde pagina's

Nieuws

Referenties

1. Alcoholchange (2020). Geraadpleegd van Alcoholchange.org.uk/blog/2020/covid19-drinking-during-lockdown-headline-findings
2. Lai, J., Ma, S., Wang, Y., Cai,Z., Hu, J., Wei, N., .. &Hu, S. (2020). Factors associated with mental health outcomes among health care workers exposed to coronavirus disease 2019. Jama Network Open, 3(3): e203976.
3. Wang, C., Pan, R., Wan, X., Tan, Y., Xu, L., Ho, C. S., & Ho, R. C. (2020). Immediate psychological responses and associated factors during the initial stage of the 2019 coronavirus disease (COVID-19) epidemic among the general population in China. International journal of environmental research and public health, 17(5), 1729.
4. Calina, D., Hartung, T., Mardare, I., Mitroi, M., Poulas, K., Tsatsakis, A, Rogoveanu, I., Docea, A.O. (2021). COVID-19 pandemic and alcohol consumption: Impacts and interconnections. Toxology Reports, 8, 529-535.
5. Turner, S., Mota, N., Bolton, J., & Sareen, J. (2018). Self‐medication with alcohol or drugs for mood and anxiety disorders: A narrative review of the epidemiological literature. Depression and anxiety, 35(9), 851-860.
6. Hammen, C. (2005). Stress and depression. Annu. Rev. Clin. Psychol., 1, 293-319.
7. Kim, J. U., Majid, A., Judge, R., Crook, P., Nathwani, R., Selvapatt, N., ... & Lewis, H. (2020). Effect of COVID-19 lockdown on alcohol consumption in patients with pre-existing alcohol use disorder. The Lancet Gastroenterology & Hepatology.
8. GGZ (2020). Geraadpleegd van https://zorgkrant.nl/ggz/12701-door-tweede-coronagolf-staat-de-verslavingszorg-verder-onder-druk
9. Wu, P., Liu, X., Fang, Y., Fan, B., Fuller, C. J., Guan, Z., ... & Litvak, I. J. (2008). Alcohol abuse/dependence symptoms among hospital employees exposed to a SARS outbreak. Alcohol & Alcoholism, 43(6), 706-712.


Laatst gewijzigd: dinsdag 14 september 2021 10:47