Risico- en beschermende persoonsfactoren: drinkmotieven en persoonlijkheidskenmerken

Dit item maakt deel uit van dossier: Alcohol en jongeren
Ga direct naar achtergrondinformatie


Een belangrijke persoonsfactor die gerelateerd is aan het alcoholgebruik van jongeren zijn drinkmotieven ofwel redenen voor de uiteindelijke beslissing die een persoon neemt om te gaan drinken. Deze zijn gebaseerd op de affectieve veranderingen die mensen verwachten te bereiken door het drinken van alcohol [1]. Enerzijds kunnen personen verwachten dat door het drinken van alcohol positieve gevoelens worden bereikt (positieve bevestiging). Anderzijds kunnen personen verwachten dat het drinken van alcohol negatieve gevoelens wegneemt (negatieve bevestiging). Daarnaast kunnen drinkmotieven intern (vanuit de persoon zelf) of extern (door omgevingsfactoren) geïnitieerd worden. Dit resulteert in de vier drinkmotieven [2].

  1. Sociale drinkmotieven. Het drinken van alcohol om vanuit de omgeving beloond te worden, bijvoorbeeld omdat het feestjes en verjaardagen leuker maakt (extern, positief).
  2. Enhancement drinkmotieven. Het drinken van alcohol om positieve gevoelens vanuit jezelf te verkrijgen, bijvoorbeeld drinken omdat het je helpt van een feestje te genieten (intern, positief).
  3. Conformiteit drinkmotieven. Het drinken van alcohol om sociale afwijzing vanuit de omgeving te voorkomen, bijvoorbeeld drinken omdat je vrienden je overhalen om te drinken met vrienden (extern, negatief).
  4. Coping drinkmotieven. Het drinken van alcohol om negatieve gevoelens vanuit de persoon zelf te verminderen, bijvoorbeeld drinken om je zorgen te vergeten (intern, negatief).

Drinkmotieven en alcoholgebruik

Motieven voor het drinken voor alcohol spelen een belangrijke rol bij het drinkgedrag van jongeren [3]. Inzicht in drinkmotieven van jongeren kunnen een belangrijk startpunt zijn voor alcoholpreventie.

Uit cross-sectioneel onderzoek is gebleken dat sociale drinkmotieven vooral gerelateerd zijn aan matig alcoholgebruik, enhancement drinkmotieven aan overmatig alcoholgebruik en coping drinkmotieven aan zwaar en problematisch alcoholgebruik [4,5,6]. Uit longitudinaal onderzoek is gebleken dat sociale drinkmotieven, in tegenstelling tot enhancement- en coping drinkmotieven gerelateerd zijn aan een toename in de totale weekconsumptie en frequentie van binge drinken (in dit onderzoek het drinken van 6 of meer glazen per gelegenheid in het afgelopen half jaar) van jongeren [7].

Risico- en beschermende persoonsfactoren: persoonlijkheidskenmerken

Persoonlijkheidskenmerken hebben invloed op verschillende stadia van het alcoholgebruik van jongeren. Verschillende onderzoeken hebben aangetoond dat middelengebruik geassocieerd is met persoonlijkheid. In de literatuur wordt veelal een onderscheid gemaakt tussen een gecontroleerde persoonlijkheidsstijl (bijvoorbeeld neurotisch, angstig) en een ongecontroleerde persoonlijkheidsstijl (bijvoorbeeld impulsief, sensatie zoekend) [8,9].   

Binnen de twee dimensies van persoonlijkheid kunnen vier persoonlijkheidsprofielen met een hoger risico op het ontwikkelen van alcoholproblemen worden onderscheiden [8]:

  1. Angstgevoeligheid, omvat een specifieke angst voor angstgerelateerde lichamelijke sensaties door de overtuiging dat dergelijke sensaties zullen leiden tot catastrofale resultaten;
  2. Negatief denken of hopeloosheid, is een internaliserend persoonlijkheidskenmerk met een verhoogd risico op depressie;
  3. Impulsiviteit, wordt gekenmerkt door een snelle reactie op signalen voor potentiële beloning en een minimale tolerantie voor negatieve emoties;
  4. Sensatie zoeken, omvat het regelmatig verlangen naar opwinding en intense en nieuwe ervaringen.

Deze vier persoonlijkheidsprofielen blijken sterk gerelateerd te zijn aan de hoeveelheid en frequentie van alcoholgebruik, de frequentie van binge drinking en de ernst van alcoholproblemen. Elk persoonlijkheidsprofiel wordt geassocieerd met specifieke patronen van misbruik, drinkmotieven en kwetsbaarheid voor specifieke vormen van comorbide psychopathologie bij jongeren. Angstgevoeligheid is geassocieerd met een hogere incidentie van symptomen van probleemdrinken en negatieve versterkende drinkmotieven. Negatief denken of hopeloosheid lijkt vooral geassocieerd te zijn met middelenafhankelijkheid gecombineerd met terugkerende depressie. Sensatie zoeken wordt geassocieerd met het nemen van risico's en roekeloos gedrag bij jongeren en is gerelateerd aan alcoholmisbruik, en meer specifiek aan binge-drinken [10].


Gerelateerde pagina's

Links

Referenties

  1. Harreveld, C. Voogt, C., Planije, M. & Lemmers, L. Alcoholpreventie bij jongeren en jongvolwassenen. 2018, Trimbos-instituut: Utrecht, Nederland.
  2. Cooper, M.L. (1994). Motivations for alcohol use among adolescents: Development and validation of a four-factor model. Psychological Assessment, 6, 117–128.
  3. Cox, W.M. & Klinger, E. (1988). A motivational model of alcohol use. Journal of Abnormal Psychology, 97(2), 168-180.
  4. Kuntsche, E., Knibbe, R.A., Gmel, G. & Engels, R.C.M.E. (2005). Why do young people drink? A review of drinking motives. Clinical Psychology Review, 25(7), 841-861.
  5. Kuntsche, E., Wiers, R.W., Janssen, T. & Gmel, G. (2010). Same wording, distinct concepts? Testing differences between expectancies and motives in a mediation model of alcohol outcomes. Experimental and Clinical Psychopharmacology, 18(5), 436-444.
  6. Van Damme, J. (2016). Determinants of alcohol use among students in higher education. Ghent: Ghent University.
  7. Schelleman‐Offermans, K., Kuntsche, E. & Knibbe, R.A. (2011). Associations between drinking motives and changes in adolescents' alcohol consumption: A full cross‐lagged panel study. Addiction, 106(7), 1270-1278.
  8. Castellanos-Ryan, N. & Conrod, P.J. (2013). Personality and addiction processes. Principles of addiction: Comprehensive addictive behaviors and disorders, 1, 271-281.
  9. Adan, A., Forero, D.A. & Navarro, J.F. (2017). Personality traits related to binge drinking: a systematic review. Frontiers in Psychiatry, 8, 134., 8, 134.
  10. Peeters, M., Monshouwer, K., van de Schoot, R., Janssen, T., Vollebergh, W.A. & Wiers, R.W. (2014). Personality and the prediction of high-risk trajectories of alcohol use during adolescence. Journal of studies on alcohol and drugs, 75(5), 790-798.

Laatst gewijzigd: vrijdag 6 september 2019 15:41