Risico- en beschermde factoren sociale omgeving: het gezin

Ga direct naar achtergrondinformatie


In de sociale omgeving spelen het gezin, vrienden en leeftijdsgenoten en de sociale normen in de maatschappij een belangrijke rol in het alcoholgebruik van jongeren [1].

(Zichtbaarheid) alcoholgebruik ouders en broers en/of zussen

Voorafgaand aan het eerste alcoholgebruik leren kinderen over alcohol vanuit hun sociale omgeving. In de kindertijd zijn ouders de voornaamste bron van socialisatie en fungeren als rolmodellen. Het alcoholgebruik van ouders speelt een belangrijke rol in de cognities die jonge kinderen over alcohol hebben: wat zij weten over alcohol (kennis), wat hun houding is ten aanzien van alcohol (sociale normen) en welke effecten zij verwachten van alcoholgebruik (verwachtingen) [2]. Ook is het alcoholgebruik van ouders een voorspeller voor het alcoholgebruik van hun kinderen: van het beginnen met drinken, als de vroege ontwikkeling van alcoholgebruik en het ontwikkelen van zware drinkpatronen, binge drinken en alcoholmisbruik in de late adolescentie en de vroege volwassenheid [3]. Niet alleen het alcoholgebruik van ouders, maar ook het zien drinken van ouders speelt een rol in het alcoholgebruik van jongeren [4]. Daarnaast lijkt het alcoholgebruik van broers en/of zussen een risicofactor te zijn wanneer jongeren dit gedrag kopiëren en het statusverhogend werkt of aanzien van leeftijdgenoten oplevert [5].

Opvoedstijl ouders

Naast het alcoholgebruik van ouders en broers en/of zussen speelt de opvoedstijl een belangrijke rol in de ontwikkeling van het alcoholgebruik van jongeren. Ouders kunnen met hun opvoedstijl zowel een positieve als een negatieve invloed hebben op het alcoholgebruik van hun kind. Een autoritatieve opvoedstijl - gekenmerkt door betrokkenheid, emotionele steun, het stellen van grenzen en open communicatie - is een beschermende factor op het alcoholgebruik van hun kinderen, terwijl een autoritaire, permissieve of verwaarlozende opvoedstijl minder risicofactoren zijn [1].

Naast de algemene opvoedstijl, zijn specifieke aspecten van de opvoeding van belang. Zo vormt een afkeurende houding van ouders omtrent het alcoholgebruik in de adolescentie een beschermde factor op het alcoholgebruik van jongeren indien deze zich vertaalt in:

  • Het stellen van regels
    Strikte regels omtrent drinkgedrag van kinderen draagt bij aan uitstel van beginnen met drinken [6] en een lagere alcoholconsumptie bij jongeren [7].
  • Monitoring
    Hieronder wordt verstaan aandacht, oplettendheid en toezicht door ouders met betrekking tot activiteiten van jongeren (zowel wat betreft hun vrienden, school als gedrag thuis) en communicatie die duidelijk maakt dat de ouder bezorgd is en bewust van die activiteiten. Matige monitoring en toezicht zijn voorspellend voor alcoholgebruik bij jongeren [8].

Een goedkeurende houding van ouders omtrent het alcoholgebruik in de adolescentie is een risicofactor, aangezien het kan leiden dat jongeren zelf meer positieve ideeën over drinkers (prototypen) ontwikkelen [9]. Ook de beschikbaarheid van alcohol thuis kan bijdragen aan een positievere houding ten opzichte van alcohol en uiteindelijk meer frequent drinken van jongeren [10].

Tenslotte vormen instabiliteit en jeugdtrauma’s in het gezin een risicofactor voor alcoholgebruik van jongeren [6], evenals psychische problemen van de ouders [11].


Gerelateerde pagina's

Nieuws

Links

  • Alcohol en drugs: tien vragen van ouders (folder)
    Deze folder beantwoordt tien veelgestelde vragen van ouders over alcohol en drugs en geeft tips hoe ouders met hun kind in gesprek kunnen gaan.
  • Blad van NIX
    Uitgave van NIX18 in samenwerking met het populairwetenschappelijke tijdschrift Quest dat te gebruiken is in communicatie met ouders, bijvoorbeeld tijdens ouderavonden.
  • De Gezonde School en Genotmiddelen (DGSG)
    is een preventieprogramma voor scholen rondom middelengebruik. Naast voorlichting aan leerlingen is er aandacht voor een goed schoolbeleid en het betrekken van ouders.
  • Factsheet IJslandse aanpak van middelengebruik onder jongeren
    Het IJslandse preventiemodel is een aanpak gebaseerd op wetenschappelijke inzichten om middelengebruik (alcohol, tabak en drugs) door jongeren te voorkomen. Deze factsheet geeft inzicht in de werkwijze van het IJslandse preventiemodel en de kansen die dit model biedt voor de Nederlandse situatie.
  • Factsheet Peilstationsonderzoek Ouders 2015
    Beschrijft de resultaten van tweejaarlijks onderzoek tussen 2007 en 2015 naar opvattingen van ouders over het middelengebruik en internet door jongeren en de opvoedstrategieën die zij daarbij zelf als ouder hanteren.
  • Infosheet Alcohol – Een aantal feiten over de schadelijkheid op een rij
    Achtergrondinformatie over de schadelijkheid van alcohol voor professionals die voorlichting geven aan ouders.
  • Naar18jaar/ toolkit informatie voor ouders
    Materialen en factsheets voor ouders.
  • Niet roken & drinken onder de achttien: wat doen de ouders?
    Infographic met de belangrijkste cijfers uit de factsheet Peilstationsonderzoek Ouders 2015 waarin ouders hun mening geven over het gebruik van alcohol, tabak, cannabis en internet door jongeren.
  • NIX18
    De NIX18-campagne heeft als doel het versterken van de sociale norm ‘niet drinken en roken tot je 18e‘. En richt zich op de samenleving als geheel en de omgeving van jongeren in het bijzonder.
  • Powerpoint NIX18 Alcoholgebruik scholieren 12-16 jaar
    Presentatie met HBSC-cijfers te gebruiken door gemeenten en gezondheidsprofessionals.
  • Rol van ouders bij alcohol- en cannabisgebruik adolescenten
    Dit proefschrift beschrijft de rol van ouders bij het voorkomen van alcohol en cannabisgebruik door jongeren waarbij vooral regels van ouders de belangrijkste voorspellers blijken te zijn.
  • Uw kind en Alcohol
    Uwkindenalcohol.nl is onderdeel van een opvoedcampagne rondom middelengebruik en bevat achtergrondinformatie en opvoedtips over jongeren en alcohol.
  • Zien drinken doet drinken?
    Jongeren zijn een kwetsbare groep als het gaat om alcoholgebruik. Vergeleken met volwassenen zijn jongeren gevoeliger voor de negatieve gezondheidseffecten van alcohol. Daarnaast zijn jongeren, meer dan volwassenen, gevoelig voor invloeden vanuit de sociale omgeving. De factsheet ‘Zien Drinken Doet Drinken?’ geeft een overzicht van de recente literatuur naar de effecten van alcoholgebruik in de sociale omgeving op kennis, opvattingen en gebruik van alcohol door jongeren. Tevens is er een publiekssamenvatting van de factsheet.

Referenties

  1. Hasselt, N., Preventie van schadelijk alcoholgebruik en drugsgebruik onder Nederlandse jongeren. 2010, Trimbos-instituut: Utrecht, the Netherlands.
  2. Voogt, C., et al., Alcohol-related cognitions in children (aged 2-10) and how they are shaped by parental alcohol use: A systematic review. Drug and Alcohol Dependence, 2017. 177: p. 277-290.
  3. Duncan, S.C. and T.E.S. Duncan, L.A., Alcohol use from ages 9 to 16: A cohort-sequential latent growth model. Drug and Alcohol Dependence, 2006. 81: p. 71-81.
  4. Smit, K., Otten, R., Voogt, C., Kleinjan, M., Engels, R., & Kuntsche, E. (2018). Exposure to drinking mediates the association between parental alcohol use and preteen alcohol use. Addictive behaviors, 87, 244-250.
  5. Turrisi, R. and A.E. Ray, Sustained parenting and college drinking in first-year students. Developmental Psychobiology, 2010. 52: p. 286-294.
  6. Koning, I.M., et al., Preventing heavy alcohol use in adolescents (PAS): Cluster randomized trial of a parent and student intervention offered separately and simultaneously. Addiction, 2009. 104(10): p. 1669-1678.
  7. Van der Vorst, H., et al., Parental attachment, parental control and early development of alcohol use: A longitudinal study. Psychology of Addictive Behaviors, 2006. 20: p. 107-116.
  8. Essau, C.A. and D.E.L.Y.S.E. Hutchingson, Alcohol use, abuse and dependence. Adolescent Addiction: Epidemiology, Asessment and Treatment, 2008. 61: p. 61-115.
  9. Spijkerman, R., et al., The impact of peer and parental norms and behaviour on adolescent drinking: The mediating role of drinker prototypes. Psychology and Health, 2007. 22: p. 7-29.
  10. Peeters, M., Koning, I., Monshouwer, K., Vollebergh, W. A., & Wiers, R. W. (2016). Context effects of alcohol availability at home: implicit alcohol associations and the prediction of adolescents’ drinking behavior. Journal of studies on alcohol and drugs, 77(5), 749-756.
  11. Van der Vorst, H., et al., Parental attachment, parental control and early development of alcohol use: A longitudinal study. Psychology of Addictive Behaviors, 2006. 20: p. 107-116.

Laatst gewijzigd: vrijdag 28 juni 2019 12:15