Relevante wetgeving alcohol en jongeren

Dit item maakt deel uit van dossiers: Alcoholbeleid en wetgeving, Alcohol en jongeren
Ga direct naar achtergrondinformatie


Jongeren en alcoholverstrekking

Het hanteren van een minimumleeftijd voor de verstrekking van alcohol aan jongeren wordt gezien als één van de meest effectieve maatregelen om alcoholgebruik te reduceren [1].

Volgens de Drank- en Horecawet is het strafbaar om alcohol te verstrekken aan een persoon van wie niet is vastgesteld dat deze de leeftijd van 18 jaar heeft bereikt. Ook is het verboden om een alcoholhoudende drank te verstrekken aan iemand van wie vastgesteld is dat deze wel 18 jaar of ouder is wanneer deze drank kennelijk bedoeld is voor een minderjarige. Ook is het verboden jongeren onder de 16 jaar te laten werken in een slijterij of horeca gedurende de tijd dat er alcohol wordt verstrekt.

Tevens is het voor minderjarigen, met uitzondering van personen van 16 of 17 jaar die werkzaam zijn in de horeca of als barvrijwilliger, verboden om op voor het publiek toegankelijke plaatsen alcoholhoudende drank aanwezig te hebben of voor consumptie gereed te hebben [2]. Jongeren kunnen hiervoor een boete krijgen van €95,- voor 16- en 17-jarigen, voor jongeren onder de 16 jaar wordt het boetebedrag gehalveerd. Ook kunnen jongeren in plaats van een boete een Halt-straf krijgen. De Halt-straf is een korte en snelle interventie om herhaling van strafbaar gedrag te voorkomen. De Halt-interventie bestaat doorgaans uit gesprekken met de jongere en zijn ouders, het aanbieden van excuses, het maken van leeropdrachten, het vergoeden van eventuele schade en het maken van een werkopdracht. Halt gebruikt een eigen signaleringslijst voor het signaleren van problemen waaronder alcohol- of drugsgebruik en werkt indien nodig samen met de verslavingszorg [3].

Sinds de verhoging van de minimumleeftijd waarop alcoholhoudende drank gekocht mag worden van 16 naar 18 jaar, is er meer aandacht voor de handhaving en naleving van deze maatregel. Momenteel zijn er echter nog grote verschillen tussen de verstrekkers omtrent de naleving van de wettelijk vastgestelde leeftijdsgrens. Hierbij scoren thuisbezorgkanalen het laagst (2%), gevolgd door sportkantines (16,7%), horeca (26,6%), levensmiddelenwinkels (63,3%) en slijterijen (61,8%) [4]. Het verhogen van de naleving naar 100% is één van de doelstellingen van het Preventieakkoord Problematisch Alcoholgebruik.

Jongeren en alcohol in media en reclame

Blootstelling aan alcoholreclame en media hangt samen met het alcoholgebruik onder jongeren. Jongeren die nog geen alcohol drinken, hebben een grotere kans om te beginnen met drinken als ze zijn blootgesteld aan alcoholreclame en media. Ook vergroot blootstelling aan alcoholreclame en media de kans dat drinkende jongeren meer gaan drinken [5–8].

In de mediawet zijn bepalingen opgenomen over alcoholreclame op televisie en radio om jongeren te beschermen. Deze bepalingen gelden niet voor omroepen die in het buitenland gevestigd zijn. Zo mag er tussen 6 uur en 21 uur op de Nederlandse televisie en radio geen reclame gemaakt worden voor alcohol en moet het vermelden van de sponsor voor 21 uur op neutrale wijze gebeuren [9].

De Reclamecode is een vorm van zelfregulering. In de Reclamecode hebben adverteerders zelf regels vastgesteld waar volgens hen betrouwbare en geloofwaardige reclame aan dient te voldoen. In de code is een aantal regels opgenomen ten aanzien van alcoholreclame en minderjarigen. Zo mag reclame voor alcoholhoudende drank zich niet specifiek richten op minderjarigen, bijvoorbeeld met promotionele items die voor jongeren bedoeld lijken.

Ook mag reclame voor alcoholhoudende drank geen personen tonen die jonger zijn of evident jonger lijken dan 18 jaar. Dit geldt ook voor Facebook en andere (sociale netwerk) sites met foto’s van personen die niet door de adverteerder zijn ingehuurd, indien de content van de site wel beheerd wordt door of namens de adverteerder. Bij geënsceneerde reclames ligt deze grens bij 25 jaar.

Een andere voorbeeld van een regel is dat reclame voor alcoholhoudende drank niet mag suggereren dat de consumptie van alcoholhoudende drank een teken van volwassenheid is [10]. Zie voor een volledig overzicht van alle regels de volledige tekst van de Reclamecode voor alcoholhoudende dranken.

Jongeren en alcohol in de Wegenverkeerswet

Sinds 2011 mogen jongeren beginnen met rijlessen als ze 16,5 jaar zijn en afrijden vanaf hun 17e verjaardag. Dit betekent dat 17-jarigen ook als beginnende bestuurder deelnemen aan het verkeer. Hoewel jonge bestuurders in het verkeer minder alcohol gebruiken dan oudere bestuurders, zijn ze oververtegenwoordigd in de groep slachtoffers en bestuurders die betrokken zijn bij alcoholongevallen [11,12]. In 2009 maakten jonge mannen slechts 4% uit van de rijbewijsbezitters maar maakten zij 29% uit van de ernstig gewonde autobestuurders die alcohol hadden gebruikt [13].

Het is voor iedereen verboden een voertuig te besturen met een bloedalcoholgehalte (BAG) van 0,5 g/l of hoger. Alhoewel individuele factoren een rol spelen bij de verwerking van alcohol kan de volgende vergelijking gemaakt worden. Voor een man van 80 kilo ligt de norm dan bij maximaal drie standaardglazen alcohol (met 10 gram ethanol per standaardglas). Een uur na het drinken van het eerste glas ligt zijn BAG dan ongeveer op 0,46 g/l. Een vrouw van 70 kilo zit bij twee standaardglazen al boven deze norm (0,5 g/l). Op alcoholinfo.nl is de formule voor de berekening van het BAG te vinden.

Voor beginnend bestuurders ligt de norm echter al bij een BAG van 0,2 g/l. Voor een man van 80 kilo betekent dit maximaal een standaardglas en een vrouw van 70 kilo zit met één standaardglas al boven deze norm.

Jongeren die voor hun 18e jaar hun rijbewijs halen zijn 7 jaar lang beginnend bestuurder. Wanneer het rijbewijs bij 18 jaar of ouder gehaald wordt is men 5 jaar lang beginnend bestuurder. Naast de lagere alcohollimiet gelden voor beginnend bestuurders ook zwaardere straffen voor het rijden onder invloed, zij krijgen naast een boete ook eerder een ontzegging van de bevoegdheid om motorrijtuigen te besturen (OBM). Zo krijgen zij bij het besturen van een motorvoertuig met een promillage tussen 0,81 -1 een boete van €350,- en 2 maanden onvoorwaardelijke OBM [14].


Referenties

  1. Babor, T., Caetano, R., Casswell, S., Edwards, G., Giesbrecht, N., Graham, K. & Rossow, I. (2010). Alcohol: No Ordinary Commodity. Research and Public Policy, Second Edition. Oxford: Oxford University Press.
  2. Drank- en Horecawet. Gedownload op 25 juni 2019 van https://wetten.overheid.nl/BWBR0002458/2017-12-31.
  3. Productkaart Halt-straf. Gedownload op 25 juni 2015 vanaf https://www.halt.nl/media/1040/produktkaart-halt-straf.pdf.
  4. Roodbeen, R. & Schelleman-Offermans, K. (2016). Alcohol-& tabaksverkoop aan jongeren 2016: Landelijke naleving van de leeftijdsgrens van 18 jaar voor de Drank-en Horecawet en Tabakswet. Gedownload op 5 juli 2019 van file:///H:/Downloads/alcohol-en-tabaksverkoop-aan-jongeren---2016_1%20(1).pdf.
  5. Anderson, P., De Bruijn, A., Angus, K., Gordon, R. & Hastings, G. (2009). Special issue: The message and the media: Impact of alcohol advertising and media exposure on adolescent alcohol use: A systematic review of longitudinal studies. Alcohol and Alcoholism, 44, 229–243. doi:10.1093/alcalc/agn115.
  6. Jernigan, D., Noel, J., Landon, J., Thornton, N. & Lobstein, T. (2017). Alcohol marketing and youth alcohol consumption: A systematic review of longitudinal studies published since 2008. Addiction, 112, 7–20. doi:10.1111/add.13591.
  7. Scott, S., Muirhead, C., Shucksmith, J., Tyrrell, R. & Kaner, E. (2017). Does industry-driven alcohol marketing influence adolescent drinking behaviour? A systematic review. Alcohol and alcoholism (Oxford, Oxfordshire), 52, 84–94. doi:10.1093/alcalc/agw085.
  8. Smith, L.A. & Foxcroft, D.R. (2009). The effect of alcohol advertising, marketing and portrayal on drinking behaviour in young people: Systematic review of prospective cohort studies. BMC Public Health, 9, 51. doi:10.1186/1471-2458-9-51.
  9. Mediawet 2008. Gedownload op 25 juni 2019 van https://wetten.overheid.nl/BWBR0025028/2018-05-30.
  10. Stichting Reclamecode (2019) De Nederlandse Reclamecode. Gedownload op 25 juni 2019 van: https://www.reclamecode.nl/wp-content/uploads/2019/05/Nederlandse-Reclame-Code-2019.pdf
  11. I&O Research (2016). Rijden onder invloed in Nederland in 2002-2015: ontwikkeling van het alcoholgebruik van automobilisten in weekendnachten. Ministerie van Infrastructuur en Milieu, DG Rijkswaterstaat, Water, Verkeer en Leefomgeving WVL, ‘s-Gravenhage.
  12. Mathijssen, R. & Houwing, S. (2005). The prevalence and relative risk of drink and drug driving in the Netherlands: a case-control study in the Tilburg police district; research in the framework of the European research programme IMMORTAL R-2005-9. SWOV, Leidschendam.
  13. SWOV (2016). Rijden onder invloed van alcohol. SWOV-factsheet, september 2016, Den Haag.
  14. Wegenverkeerswet. Gedownload op 1 juli 2019 van https://wetten.overheid.nl/BWBR0006622/2019-07-01.

Laatst gewijzigd: maandag 9 september 2019 12:43