Maatregelen gericht op alcoholreclame

Dit item maakt deel uit van dossier: Alcoholreclame en alcoholbeelden in de media
Ga direct naar achtergrondinformatie


Zoals beschreven op de pagina 'Blootstelling als risicofactor' hangt blootstelling aan alcoholreclame en media samen met het eerder starten met alcohol drinken of meer alcoholconsumptie onder jongeren [1–4]. Daardoor staat wereldwijd de vraag hoe de blootstelling aan alcoholreclame en media kan worden verminderd hoog op de politieke agenda [5].

Mogelijke maatregelen gericht op alcoholreclame

Er zijn verschillende maatregelen die overheden en alcoholproducenten, supermarkten en andere alcohol-verkopende bedrijven kunnen nemen om de blootstelling aan alcoholreclame onder jongeren te beperken. Er worden drie typen maatregelen onderscheiden:

  1. volledige restrictie,
  2. gedeeltelijke restrictie en,
  3. zelfregulering of vrijwillige restrictie [6].

Volledige restrictie
Onder volledige restrictie van alcoholreclame wordt verstaan dat er een algeheel verbod op het uiten van alcoholreclame is ingesteld. Dit verbod is wettelijk vastgelegd. In Europa is op dit moment Noorwegen het enige land waar een volledig verbod geldt voor het verspreiden van alcoholreclame via welk kanaal dan ook (inclusief (sport) sponsoring) [7]. Het verbod geldt voor alle typen alcoholhoudende drank.

Gedeeltelijke restrictie
Onder gedeeltelijke restrictie wordt enerzijds verstaan het beperken van alcoholreclame voor een aantal, maar niet alle, typen alcoholhoudende drank. Zo geldt in Finland een verbod op reclame voor dranken met meer dan 22% alcohol [7]. In Litouwen is reclame in de openbare ruimte verboden behalve voor bier, cider en natuurlijk-gefermenteerde wijn.
Anderzijds kan de restrictie gedeeltelijk zijn, omdat het geldt voor een aantal, maar niet alle, plaatsen of media. Zo geldt in Zweden een volledig verbod op alcoholreclame via (o.a.) sponsoring en in de openbare ruimte, maar voor online media geldt dat verbod niet [7]. Het verbod geldt ook niet voor advertenties in tijdschriften/kranten. Gedeeltelijke restrictie omvat ook dat het verspreiden van alcoholreclame via een specifiek verspreidingskanaal (bijv. radio en televisie) verboden is tussen vastgestelde tijdstippen. Een dergelijke restrictie geldt in bijvoorbeeld Nederland, Portugal en Spanje [7]. Doorgaans zijn ook gedeeltelijke restrictieve maatregelen in de wet vastgelegd.

Zelfregulering of vrijwillige restrictie
Bij zelfregulering en vrijwillige restrictie leggen alcoholproducenten zelf in codes vast wat volgens hen good practices zijn met betrekking tot alcoholreclame. Ze dragen zelf de verantwoordelijkheid voor de naleving van deze codes. Doorgaans richten zelfregulering en vrijwillige restrictie zich meer op restricties met betrekking tot de inhoud van de alcoholreclame dan op restricties op mate van blootstelling aan alcoholreclame [8]. Zo zijn bijvoorbeeld in België, Griekenland en Ierland de regels rondom alcoholreclame via tijdschriften, internet en bioscopen vastgelegd in zelfreguleringscodes [9].

Huidige maatregelen in Nederland

Op Europees niveau staan regels over alcoholreclame in de Richtlijn Audiovisuele Mediadiensten (Richtlijn 2010/13/EU). Deze regels gaan in op welke inhoud van alcoholreclame niet toegestaan is. Zo mag alcoholreclame, bijvoorbeeld, niet de indruk wekken dat alcoholgebruik bijdraagt aan sociale of seksuele successen.

In Nederland zijn regels over alcoholreclame uitgewerkt via zelfregulering door alcoholproducenten en wet- en regelgeving.

Effectiviteit van maatregelen

Hoewel er veel evidentie is dat blootstelling aan alcoholreclame en media samenhangt met alcoholgebruik onder jongeren, is er weinig evidentie beschikbaar over de effecten van maatregelen rondom alcoholreclame op het alcoholgebruik. Het is namelijk moeilijk om aan te tonen of het beperken van alcoholreclame leidt tot een vermindering van alcoholconsumptie [1,2,10,11]. Echter, een algeheel verbod op alcoholreclame wordt bestempeld als een kosteneffectieve manier om schade door alcoholgebruik te verminderen, mits het verbod volledig gehandhaafd wordt [6,12–14].

Effectiviteit van geheel of gedeeltelijk verbod op alcoholreclame

Er is niet veel bekend over de effectiviteit van een geheel of gedeeltelijk verbod op alcoholreclame. Dit komt, ten eerste, omdat veel bestaande studies methodologische beperkingen hebben [10]. Zo is bij sommige studies [15–17] niet voldoende duidelijk wanneer het verbod precies is geïmplementeerd. Dit is nodig om te kunnen bepalen of een eventuele verandering in alcoholconsumptie in een periode samenhangt met de implementatie van het verbod. Ten tweede wordt de kwaliteit van bestaande studies als ‘zeer laag’ beoordeeld [10], doordat het onderzoek bijvoorbeeld alleen onderzoek onder mannen betrof of dat de onderzoeksgroep te klein was. Wat onderzoek bemoeilijkt is dat bij een geheel of gedeeltelijk verbod op alcoholreclame in het ene land er via andere naastgelegen landen of via andere typen media (zoals het internet of sportsponsoring) alsnog blootstelling aan alcoholreclame kan plaatsvinden [1].

Sommige onderzoekers verwachten een klein effect van een geheel of gedeeltelijk verbod op alcoholreclame op het alcoholgebruik [18,19] en verwachten meer effect van een algeheel verbod. Dit, omdat bij een gedeeltelijk verbod alcoholproducenten en verkopers hun marketingactiviteiten daarop aan zullen passen: ze kunnen via de toegestane kanalen of toegestane manieren alsnog consumenten bereiken of uitingen via die kanalen intensiveren [2,5,20]. En zelfs bij een nationaal algeheel verbod op alcoholreclame wordt verwacht dat alcoholproducenten en verkopers consumenten weten te bereiken via andere kanalen. Meer concreet wordt geschat dat een algeheel verbod zou kunnen leiden tot een afname van 4% in de vraag naar alcohol [2].

Kortom, de verwachting is dat een algeheel verbod op alcoholreclame resulteert in een vermindering van het alcoholgebruik onder jongeren en volwassenen, mits het over landsgrenzen heen werkt [5] en volledig gehandhaafd wordt [12]. Daarnaast wordt gesteld dat een verbod op alcoholreclame niet op zichzelf dient te staan om effectief te zijn. Een verbod zou gepaard moeten gaan met andere effectieve maatregelen zoals het verhogen van belastingen. Een op zichzelf staand verbod zonder aanpalende maatregelen zou slechts tot zeer minimale afname in alcoholconsumptie leiden [20].

Effectiviteit van zelfregulering
Door een gebrek aan studies is er geen evidentie dat zelfregulering kwetsbare groepen beschermt tegen blootstelling aan of bepaalde inhoud van alcoholreclame [10,20]. De veronderstelling is dat zelfregulering, dat zich doorgaans richt op de restricties aan de inhoud van alcoholreclame, niet effectief is om het alcoholgebruik bij jongeren en volwassenen te verminderen [5,6,20,21]. Verschillende studies laten zien dat de alcoholindustrie zelfreguleringscodes losser interpreteert dan gezondheidsprofessionals doen. Ook worden zelfreguleringscodes vaker overtreden en worden deze overtredingen doorgaans niet bestraft. Ten slotte kunnen bijvoorbeeld jongeren ondanks de zelfregulering in aanraking komen met alcoholreclame die hen aanspreekt [5].


Referenties

  1. Burton, R., Henn, C., Lavoie, D., O’Connor, R., Perkins, C., Sweeney, K., … & Sheron, N. (2017). A rapid evidence review of the effectiveness and cost-effectiveness of alcohol control policies: An English perspective. The Lancet, 389, 1558–1580. doi:10.1016/S0140-6736(16)32420-5.
  2. de Wit, G.A. (2016). Maatschappelijke kosten-baten analyse van beleidsmaatregelen om alcoholgebruik te verminderen. RIVM Rapport 2016-0133. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu.
  3. Jernigan, D., Noel, J., Landon, J., Thornton, N., & Lobstein, T. (2017). Alcohol marketing and youth alcohol consumption: A systematic review of longitudinal studies published since 2008. Addiction, 112, 7–20. doi:10.1111/add.13591.
  4. Lobstein, T., Landon, J., Thornton, N., & Jernigan, D. (2017). The commercial use of digital media to market alcohol products: A narrative review. Addiction, 112, 21–27. doi:10.1111/add.13493.
  5. Babor, T.F. (2010). Alcohol: No ordinary commodity - A summary of the second edition. Addiction, 105, 769–779. doi:10.1111/j.1360-0443.2010.02945.x.
  6. Esser, M.B., & Jernigan, D.H. (2014). Assessing restrictiveness of national alcohol marketing policies. Alcohol and Alcoholism, 49, 557–562. doi:10.1093/alcalc/agu033.
  7. http://eucam.info/wp-content/uploads/2018/02/Alcohol-Focus-Scotland-Statutory-Regulations.pdf. (n.d.).
  8. Casswell, S. (2012). Current status of alcohol marketing policy-an urgent challenge for global governance. Addiction, 107, 478–485. doi:10.1111/j.1360-0443.2011.03701.x.
  9. http://eucam.info/regulations-on-alcohol-marketing/. (n.d.).
  10. Siegfried, N., Pienaar, D. ., Ataguba, J. ., Volmink, J., Kredo, T., Jere, M., & Parry, C. (2014). Restricting or banning alcohol advertising to reduce alcohol consumption in adults and adolescents (Review). Cochrane Database of Systematic Reviews. doi:10.1002/14651858.CD010704.pub2.
  11. Petticrew, M., Shemilt, I., Lorenc, T., Marteau, T.M., Melendez-Torres, G.J., O’Mara-Eves, A., … Thomas, J. (2016). Alcohol advertising and public health: Systems perspectives versus narrow perspectives. Journal of Epidemiology and Community Health, Ahead of print. doi:10.1136/jech-2016-207644.
  12. Anderson, P., Chisholm, D., & Fuhr, D.C. (2009). Effectiveness and cost-effectiveness of policies and programmes to reduce the harm caused by alcohol. The Lancet, 373, 2234–2246. doi:10.1016/S0140-6736(09)60744-3.
  13. Chisholm, D., Rehm, J., Van Ommeren, M., & Monteiro, M. (2004). Reducing the global burden of hazardous alcohol use: A comparative cost-effectiveness analysis. Journal of Studies on Alcohol, 65, 782–793. doi:10.15288/jsa.2004.65.782.
  14. World Health Organisation. (2014). Global status report on alcohol and health 2014. Global status report on alcohol, 1–392. Retrieved from http://www.who.int/substance_abuse/publications/global_alcohol_report/msbgsruprofiles.pdf.
  15. Nelson, J.P. (2003). State advertising bans, monopoly, and alcohol demand: Testing for substitution effects using panel data. Review of Industrial Organization, 22, 1–25. doi:10.2139/ssrn.301532.
  16. Nelson, J.P., & Young, D.J. (2001). Do advertising bans work? An international comparison. International Journal of Advertising, 20, 273–296. doi:10.1080/02650487.2001.11104894.
  17. Saffer, H. (2002). Alcohol advertising and youth. Journal of Studies on Alcohol, Supplement, 173–181. doi:10.15288/jsas.2002.s14.173.
  18. Babor, T.F., Jernigan, D., & Brookes, C. (2017). The regulation of alcohol marketing: From research to public health policy. Addiction, 112, Supplement 1.
  19. Nelson, T.F., Xuan, Z., Babor, T.F., Brewer, R.D., Chaloupka, F.J., Gruenewald, P.J., … Naimi, T.S. (2013). Efficacy and the strength of evidence of U.S. alcohol control policies. American Journal of Preventive Medicine, 45, 19–28. doi:10.1016/j.amepre.2013.03.008.
  20. Booth, A., Meier, P., Stockwell, T., & Wilkinson, A. (2008). Indepent review of the effects of alcohol pricing and promotion (Part A): Systematic reviews. ScHARR University of Sheffield, 1–243.
  21. de Bruijn, A., Tanghe, J., de Leeuw, R., Engels, R., Anderson, P., Beccaria, F., … van Dalen, W. (2016). European longitudinal study on the relationship between adolescents’ alcohol marketing exposure and alcohol use. Addiction, 111, 1774–1783. doi:10.1111/add.13455.

Laatst gewijzigd: woensdag 22 mei 2019 10:28