Lokaal alcoholbeleid

Dit item maakt deel uit van dossiers: Alcoholbeleid en wetgeving, Alcohol en gemeenten
Ga direct naar achtergrondinformatie


Gemeenten zijn de regievoerders van het lokale gezondheidsbeleid, waar alcohol een belangrijk onderdeel van is. Gemeenten volgen deels de prioriteiten van de nationale overheid, maar hebben ook veel vrijheid om beleid te maken op basis van de lokale situatie.

Preventie- en handhavingsplan alcohol

Vanuit de Wet publieke gezondheid (Wpg) hebben gemeenten de verantwoordelijkheid om elke vier jaar een gemeentelijke nota gezondheidsbeleid op te stellen. Maar voor het lokale alcoholbeleid is de Alcoholwet het belangrijkste kader. De Alcoholwet verplicht gemeenten om elke vier jaar een Preventie- en handhavingsplan alcohol op te stellen. Dit plan bevat de hoofdpunten van het beleid voor de preventie van alcoholgebruik (met name onder jongeren) en voor de handhaving van de Alcoholwet. Het plan dient gelijk te lopen met de gemeentelijke nota gezondheidsbeleid.

Ondersteuning voor gemeenten

Integrale aanpak alcoholpreventie

Het blijkt dat alcoholpreventie binnen gemeentes de meeste gezondheidswinst oplevert als deze ‘integraal’ wordt aangepakt. Dat betekent dat verschillende maatregelen en interventies voor verschillende doelgroepen het beste in samenhang kunnen worden ingezet. De gemeente is de partij bij uitstek om zo’n integrale aanpak op te zetten door belangrijke partijen hierbij te betrekken en te activeren en de verschillende preventieactiviteiten te coördineren.

Op de website van het Loket Gezond Leven van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) is verder uitgewerkt hoe gemeenten dit aan kunnen pakken. Zie bijvoorbeeld het rapport Alcoholpreventie bij jongeren en jongvolwassenen met een stappenplan voor de aanpak van de preventie van (overmatig) alcoholgebruik onder jongeren.

Vier pijlers RIVM voor integrale aanpak
Het RIVM benoemt vier belangrijke onderdelen waar de integrale aanpak van het preventiebeleid zich op moet richten [1].

  1. Fysieke en sociale omgeving: beiden zijn sterk van invloed op het alcoholgebruik. Aan de ene kant is het nodig om de beschikbaarheid van alcohol te beperken, bijvoorbeeld door de directe, fysieke omgeving van een school of sportvereniging alcoholvrij te maken. Aan de andere kant is het van belang om de sociale omgeving te beïnvloeden door de norm rondom alcohol te veranderen, bijvoorbeeld met campagnes zoals NIX18 en BOB.
  2. Regelgeving en handhaving: dit zijn de instrumenten van de nationale en lokale overheid om de beschikbaarheid van alcohol te beperken en een verantwoorde verstrekking te bevorderen. Voorbeelden van regelgeving: de wettelijke leeftijdsgrens voor alcoholverkoop en de eis dat leidinggevenden in de horeca een Diploma Sociale Hygiëne moeten hebben. Onder ‘handhaving’ verstaan we het houden van toezicht op de uitvoering van de wettelijke regels. De website Handreiking toezicht Alcoholwet staat vol betrouwbare informatie en biedt gemeenten ondersteuning bij de handhaving van de Alcoholwet. 
  3. Voorlichting en educatie: beide kunnen verschillende doelen dienen voor verschillende doelgroepen. Een belangrijk doel van voorlichting is om kennis over de gezondheidsrisico’s van alcoholgebruik te vergroten en zo bij te dragen aan verandering van gedrag. Een voorbeeld: door mensen met een kinderwens te informeren over de risico’s van alcoholgebruik, zullen ze waarschijnlijk minder of geen alcohol gaan drinken voor en tijdens de zwangerschap en tijdens het geven van borstvoeding. Voorlichting en educatie hebben pas echt effect in combinatie met andere interventies, zoals het beperken van de beschikbaarheid van alcohol en handhaving van de uitvoering van de wet.
  4. Signalering, advies en ondersteuning: deze zaken komen in beeld als mensen ondanks alle preventieve inspanningen toch door hun alcoholgebruik in de problemen (dreigen te) raken. Vroegtijdig signaleren van deze problemen en vervolgens adequaat adviseren en ondersteunen, kan voorkomen dat problemen verergeren en dat zwaardere zorg nodig is.

Links


Nieuws

Referenties

1. RIVM (2022). Wat is integraal werken aan gezondheid? Bilthoven: RIVM. Geraadpleegd van https://www.loketgezondleven.nl/integraal-werken/wat-is-integraal-werken.


Laatst gewijzigd: maandag 21 maart 2022 13:25