Alcohol en een licht verstandelijke beperking (LVB)

Ga direct naar achtergrondinformatie


Mensen met een licht verstandelijke beperking (LVB) vormen een risicogroep voor problematisch alcoholgebruik. Het gebruik zelf is niet meer of minder dan bij andere doelgroepen, maar mensen beginnen wel eerder met gebruik en het gebruik is vaker problematisch [1,2].

Cijfers alcoholgebruik LVB

In 2008 waren er ongeveer 55.000 mensen met een IQ tussen de 50 en 70 die onder de definitie van LVB vallen. Daarnaast waren er ongeveer 1,4 miljoen mensen die waarschijnlijk ook onder de definitie van LVB vallen omdat er sprake was van een IQ tussen de 70 en 85 (ook wel zwakbegaafd genoemd) in combinatie met beperkingen in het sociale aanpassingsvermogen [3,4].

 Er zijn geen harde cijfers over alcohol- en drugsgebruik bij mensen met een LVB en de schattingen lopen zeer uiteen. Dit hangt samen met een gebrek aan systematische screening en de hier uit voortkomende onderschatting. Daarnaast maken verschillen in de gehanteerde definities voor zowel de LVB-doelgroep als voor het (problematisch) middelengebruik het lastig om cijfers eenduidig te interpreteren [5].

Risicogroep

Mensen met een LVB starten doorgaans vroeger met middelengebruik [1] en het gebruik is vaker problematisch [1,2]. Het hogere risico op problematisch middelengebruik hangt samen met een combinatie van risicofactoren zoals een lage sociaal economische status, gedrags- en psychiatrische problemen, gebrekkige coping vaardigheden en problemen op het gebied van werk, dagbesteding en financiën [5]. Ook sombere gevoelens en weinig sociale aansluiting komen veel voor bij deze groep waarbij middelengebruik een compenserende functie kan gaan vervullen [6].

 Mensen met een LVB zijn extra vatbaar voor de negatieve gevolgen van middelengebruik. Dat komt doordat zij vaak ook lichamelijk of psychisch kwetsbaar zijn en hiervoor medicatie gebruiken [6]. Daarnaast zorgt (problematisch) gebruik vaak voor interactieproblemen met mede-cliënten of begeleiders in de LVB zorg [5].

Screening

Veel gangbare screeningsinstrumenten voor middelengebruik en verslavingsproblematiek zijn niet geschikt voor cliënten met een LVB. De complexiteit, het taalgebruik en de directe benadering van deze instrumenten sluiten niet goed aan. Ook hebben veel mensen met een LVB de neiging om sociaal wenselijke antwoorden te geven [7].

Preventie

Er bestaan diverse instrumenten voor het signaleren, screenen en voorkomen van problematisch middelengebruik bij mensen met een LVB. Deze zijn beschreven in een handreiking. Toch bereiken deze interventies niet altijd de doelgroep. Dit komt door onderdiagnostiek van zowel LVB als van problematisch alcoholgebruik maar ook omdat LVB-instellingen vaak nog beperkt toegerust om cliënten met problematisch alcoholgebruik goed te helpen [7]. Ook dient preventie plaats te vinden vanuit het onderwijs en binnen een bredere setting zoals bij praktijkondersteuners binnen huisartspraktijken of bij andere gezondheidszorginstellingen [8].

Tools en interventies

De SumID-Q

De Substance use and misuse in Intellectual Disability-Questionnaire (SumID-Q) brengt risicofactoren voor gebruik, het middelengebruik zelf, en de gevolgen daarvan bij mensen met een LVB in kaart. Om betrouwbare antwoorden te krijgen, wordt in de SumID-Q gebruik gemaakt van aan de doelgroep aangepast taalgebruik, visuele ondersteuning met plaatjes, en een niet-confronterende stap voor stap benadering.

Handreiking Middelengebruik en verslaving bij mensen met een LVB

In deze handreiking van de Academische Werkplaats Kajak wordt ingegaan op de opties voor beschikbare methodieken en interventies voor het signaleren, bespreekbaar maken, in kaart brengen en behandelen van middelengebruik en verslavingsproblematiek specifiek gericht op jongeren en volwassenen met een LVB.

Open en Alert

De interventie Open en Alert ondersteunt organisaties in jeugdhulp en LVB en Justitiële Inrichtingen bij het ontwikkelen van middelenbeleid, deskundigheidsbevordering van medewerkers en samenwerking met instellingen voor verslavingszorg.

Bij de interventie hoort een vaardigheidscursus waarin professionals leren om alcohol- en drugsgebruik bij hun cliënten te signaleren en bespreekbaar te maken, en hoe zij (problematisch) alcohol- of drugsgebruik kunnen begeleiden. De online versie van deze cursus is beschikbaar via de webwinkel van het Trimbos-instituut.


Nieuws

Referenties

  1. Chapman, S.L.C. & Wu, L.T. (2012). Substance abuse among individuals with intellectual disabilities. Research in Developmental Disabilities, 33(4), 11, 1147 - 1156.
  2. De Paepe, N. (2014). Een alcohol en drugbeleid in de gehandicaptensector. Brussel: VAD.
  3. Bodde, J. & Hagen, B. (2009). LVG-jongeren beter in beeld. Utrecht: VOBC LVG.
  4. Woittiez, I., Putman, L., Eggink, E. & Ras, M. (2014). Zorg Beter Begrepen Verklaringen voor de groeiende vraag naar zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau.
  5. Nagel, van der (2016). Is it just the tip of the Iceberg? Substance use and misuse in Intellectual Disability Tactus Addiction Institute.
  6. Bransen, E., Schipper, H. & Blekman, J. (2009) Middelengebruik door jongeren met een licht verstandelijke handicap: een eerste verkenning van aard en omvang’ Verslaving. 4. 37-49.
  7. Van der Nagel, J.E.L., Kiewik, M., van Dijk, M., de Jong, C.A.J. & Didden, R. (2011). Handleiding SumID-Q Deventer: Tactus.
  8. Kiewik, M., Van der Nagel, J.E.L., Kemna, L.E.M., Engels, R.C.M.E. & DeJong, C.A.J. (2016). Substance use prevention program for adolescents with intellectual disabilities on special education schools: A cluster randomized control trial. Journal of Intellectual Disability Research, 60 (3), 191-200. Doi:10.1111/jir.12235.

Laatst gewijzigd: woensdag 15 mei 2019 13:53