Het belang van een gezond gewicht en het meten van (on)gezond gewicht

Dit item maakt deel uit van dossier: Alcohol en gewicht
Ga direct naar achtergrondinformatie


Veel factoren dragen bij aan een (on)gezond gewicht
Een gezond gewicht is belangrijk voor de gezondheid. Het is daarom van belang om te weten welke factoren een rol spelen in gewichtstoename, eventueel leidend tot overgewicht en obesitas (zie alinea ‘Het meten van (ongezond) gewicht voor de definitie van overgewicht en obesitas’). Er zijn veel factoren die hieraan bijdragen. Dit zorgt voor weinig consistentie in bevindingen in naar de relatie tussen alcohol en lichaamsgewicht. Inmiddels ontstaat er op hoofdlijnen echter wel een beeld in welke mate alcoholgebruik kan bijdragen aan veranderingen in lichaamsgewicht.

Belang van een gezond gewicht

Veel Nederlanders hebben overgewicht of obesitas. Bij overgewicht en obesitas is er een te veel aan lichaamsvet. met overgewicht of obesitas lopen een verhoogd risico op verschillende gezondheidsproblemen, zoals diabetes  type 2, hoge bloeddruk, hart- en vaatziekten, galstenen, rug- en gewrichtsklachten en bepaalde soorten kanker. Momenteel is er veel aandacht voor overgewicht en obesitas in relatie tot het coronavirus (COVID-19). Overgewicht en met name obesitas blijken grote risicofactoren voor een ernstiger ziekteverloop na besmetting met het coronavirus [1]. Naast overgewicht en obesitas, neemt ondergewicht ook de nodige gezondheidsproblemen met zich mee. Zo is er een vergrote kans op een tekort aan voedingsstoffen, verminderde afweer en lusteloosheid [1].  

Het meten van (ongezond) gewicht

De meest gebruikte en bekende maat om te bepalen of er sprake is van een (on)gezond gewicht is de Body Mass Index (BMI). Hierbij wordt het gewicht in kilogram gedeeld door de lichaamslengte in meter(s) in het kwadraat. Deze maat houdt rekening met de verhouding tussen de lichaamslengte en het gewicht van een persoon [2].

Er is sprake van matig overgewicht wanneer de BMI tussen 25 en 30 ligt. Bij een BMI hoger dan 30 wordt er gesproken van obesitas (of ernstig overgewicht) [3,4]. Op basis van BMI metingen is de schatting voor 2019 dat 35,4% van de Nederlandse volwassenen matig overgewicht heeft en 14,7% obesitas [3]. Bij een BMI vanaf 25 wordt er gesproken over een ongezond gewicht en neemt het risico op eerder genoemde nadelige gezondheidseffecten toe [2]. Overigens wordt een BMI van onder de 18,5 ook als ongezond gewicht beschouwd. Er is dan sprake van ondergewicht. Het percentage mensen met ondergewicht is in Nederland zeer laag (<2%).

Een beperking bij het meten van overgewicht door middel van de BMI is dat er geen rekening gehouden wordt met waar het overtollige lichaamsvet zich bevindt. Metingen van de buikomvang houden hier wel rekening mee [5]. De buikomvang kan op verschillende manieren gemeten worden, bijvoorbeeld door het meten van de omvang van het middel ter hoogte van de navel. Bij mannen is er sprake van overgewicht wanneer de middelomtrek tussen 94 -102 cm ligt. Bij een middelomtrek groter dan 102 cm is er sprake van obesitas. Bij vrouwen is er bij een omtrek van 80-88 cm sprake van overgewicht en bij een omtrek van meer dan 88 cm is er sprake van obesitas [1]. Een andere manier is het berekenen van de verhouding tussen de omtrek van de buik en die van de heupen (Buikomvang in cm / Heupomvang in cm). Dit wordt de middel-heup ratio genoemd. Metingen van de buikomvang geven een indicatie van het overtollige lichaamsvet dat zich specifiek in de buikregio bevindt. Een teveel aan vet in de buikregio wordt ook wel abdominale obesitas genoemd.

Metingen op basis van de buikomvang blijken vaak sterker met gezondheidsuitkomsten geassocieerd te zijn dan de BMI [6]. Zo zijn er mensen die volgens de BMI een ‘gezond gewicht’ hebben (dus tussen 18,5 en 25), maar die door een te grote buikomvang wel verhoogde gezondheidsrisico’s lopen [5]. Daarom zijn er de laatste jaren steeds meer geluiden om, wanneer het over de gezondheidseffecten van overgewicht en obesitas gaat, naast de BMI ook de buikomvang te meten [6].


Referenties

  1. Dietz, W., & Santos‐Burgoa, C. (2020). Obesity and its Implications for COVID‐19 Mortality. Obesity, 28(6), 1005-1005.
  2. Voedingscentrum (2019). https://www.voedingscentrum.nl/nl/bmi-meter.aspx?gclid=Cj0KCQjw7Nj5BRCZARIsABwxDKL1MtNvtcIinr31qJ99kNPS2FiUy_2ks810FtpGrxprArA8mCUD2DAaAvX8EALw_wcB
  3. WHO (2019). https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/obesity-and-overweight
  4. Volksgezondheidzorg (2019). https://www.volksgezondheidenzorg.info/onderwerp/overgewicht/cijfers-context/huidige-situatie#node-overgewicht-volwassenen
  5. Ross, R., Neeland, I. J., Yamashita, S., Shai, I., Seidell, J., Magni, P., ... & Griffin, B. A. (2020). Waist circumference as a vital sign in clinical practice: a Consensus Statement from the IAS and ICCR Working Group on Visceral Obesity. Nature Reviews Endocrinology, 1-13.
  6. Staiano, A. E., Reeder, B. A., Elliott, S., Joffres, M. R., Pahwa, P., Kirkland, S. A., ... & Katzmarzyk, P. T. (2012). Body mass index versus waist circumference as predictors of mortality in Canadian adults. International journal of obesity, 36(11), 1450-1454.