De relatie tussen alcohol en agressief gedrag

Ga direct naar achtergrondinformatie


Alcohol kan bij sommige mensen agressief gedrag veroorzaken. Er is een duidelijke relatie met de hoeveelheid alcohol die gedronken wordt. Hoe meer alcohol er gedronken wordt, hoe groter de kans op agressief gedrag. Hoewel er geen duidelijke drempel is, is wel duidelijk dat bij een dosering van 0,75 g/kg en hoger, agressie significant toeneemt [1].  Bij een bepaalde hoeveelheid alcohol neemt de kans op agressie en het plegen van geweld waarschijnlijk ook weer af omdat motorische functies (bijv. coördinatie) verslechteren. Het is onduidelijk bij welke waarde van het bloedalcoholgehalte (BAG) dat is [1].

Risico’s en beschermende factoren in de relatie tussen alcohol en agressief gedrag

Het is niet zo dat iedereen agressief of gewelddadig wordt onder invloed van alcohol. Dit hangt af van een complexe relatie tussen hoeveelheid alcohol, biologische factoren, persoonlijkheidskenmerken en de omgeving [1,2]. Verder spelen de effecten op gedrag zoals veranderingen in cognitieve functies ook mee. Cognitieve functies zijn processen die gaan over het opnemen en verwerken van informatie. Bij verslechtering van deze functies, wordt het bijvoorbeeld moeilijker om rationeel na te blijven denken en het eigen gedrag te reguleren. In het vervolg van deze tekst zal verder worden ingegaan op hoe alcohol cognitieve functies beïnvloedt, en hoe persoonlijkheids- en omgevingsfactoren een invloed op alcoholgerelateerde agressie kunnen hebben.

Cognitieve functies

Tunnelvisie

Eén van effecten is dat alcohol tunnelvisie doet toenemen. Onder invloed van alcohol zijn mensen geneigd om zich te richten op dat wat het meest opvalt. Andere zaken worden minder goed opgemerkt of overwogen. Een voorbeeld is de neiging extreem agressief reageren op een onbedoelde stoot van iemand in een menigte, zonder te denken aan de negatieve consequenties van de agressieve reactie. Hiermee hangt samen dat alcohol zorgt voor meer aandacht voor de gevolgen op korte termijn dan op lange termijn. Dit fenomeen wordt ook wel ‘alcohol myopie’ genoemd [3].

Impulsiviteit

Alcohol zorgt voor verslechtering van het onderdrukken (inhiberen) van neigingen in het gedrag [4]. Het maakt mensen dus impulsiever. Een voorbeeld is dat wanneer iemand uitgescholden wordt, er onder invloed van alcohol een neiging kan ontstaan om daar agressief op te reageren door terug te schelden of zelfs fysiek geweld te gebruiken. Normaal gesproken wordt zo’n neiging vaak onderdrukt, waardoor er verder geen aandacht aan de situatie geschonken wordt. Doordat alcohol mensen impulsiever kan maken, wordt er eerder agressief op een situatie gereageerd. Deze vorm van niet van tevoren geplande agressie heet impulsieve agressie.

Een tegenhanger van impulsieve agressie is instrumentele agressie. Bij instrumentele agressie is geweld van tevoren gepland en alcohol wordt bewust gebruikt om de remming weg te nemen. Alcohol kan dan gebruikt worden als een middel om instrumentele agressie toe te kunnen passen. Het doel hierbij is het ervaren van een kick of het uitoefen van macht. Denk hierbij aan het indrinken door groepen hooligans die met elkaar op de vuist willen gaan [5].

Verminderde risico-inschatting

Alcohol zorgt ervoor dat mensen minder angstig zijn en zich meer bereid voelen om risicovolle situaties aan te gaan [1,6]. Dit leidt tot een grotere mate van zelfvertrouwen en soms zelfs tot zelfoverschatting. Een mogelijk gevolg hiervan is dat men onder invloed een provocerende situatie niet uit de weg zal gaan, of soms zelfs actief zal gaan opzoeken.

Verkeerde interpretaties

Ook wordt gedrag van anderen onder invloed van alcohol vaker verkeerd geïnterpreteerd en worden aanleidingen voor agressief gedrag meer toegeschreven aan persoonlijke intenties van een ander en minder aan situationele omstandigheden [7]. Deze verkeerde interpretaties en het minder bewust zijn van sociale regels, kunnen verklaren waarom ruzies vaak over triviale zaken gaan (zoals een verkeerde blik in iemands richting of het per ongeluk omstoten van een glas).

Alcohol en de hersenen

Alcohol beïnvloedt verschillende delen van het brein. Door het effect van alcohol op de amygdala worden situaties als minder bedreigend ervaren, waardoor remmingen nog meer wegvallen. Alcohol beïnvloedt ook het functioneren van de prefrontale cortex, die een grote rol speelt bij de functies die te maken hebben met zelfcontrole en impulsief gedrag [1]. Het effect van alcohol op de prefrontale executieve hersenfuncties en de amygdala samen verklaart waarom onder invloed van alcohol eerder en sterker agressief wordt gereageerd [8].

Persoonlijkheidskenmerken

Het overgrote deel van alcoholgerelateerd agressie en geweld wordt gepleegd door jonge mannen met specifieke persoonlijkheidskenmerken. Daarbij gaat het om mannen met een gebrek aan emotionele binding, die houden van spanning en sensatie, een boos of opvliegend karakter hebben en/of weinig empathie hebben. In sommige gevallen ligt daar een persoonlijkheidsstoornis, zoals een antisociale persoonlijkheidsstoornis, aan ten grondslag [1].

Ook impulsiviteit is een persoonlijkheidskenmerk dat een risicofactor is voor geweld onder invloed. Impulsieve mensen drinken gemiddeld meer en worden onder invloed van alcohol sneller agressief [1,2]. Aannemelijk is dat impulsieve geweldplegers eerder betrokken zijn bij impulsieve agressie en personen met een boos of opvliegend karakter en gebrek aan empathie eerder betrokken zijn bij instrumentele agressie.

De omgeving

In veel gevallen is agressief gedrag een reactie op een externe prikkel uit de omgeving. Deze prikkel kan een opmerking zijn, luid gepraat of onbedoeld lichamelijk contact. Deze prikkels kunnen dienen als provocaties die kunnen leiden tot een agressieve uiting.

In bepaalde omgevingen zijn potentiële provocaties veel vaker aanwezig dan in andere. Wanneer veel mensen dicht op elkaar bier aan het drinken zijn, zal eerder agressief gedrag ontstaan dan wanneer mensen in kleine groepjes drinken. Het meeste agressief gedrag en geweld vindt dan ook plaats vindt in situaties waar veel mensen bij elkaar zijn zoals een uitgaansnacht in het weekend, carnaval en oud en nieuw. Naast dat er in deze omgevingen veel externe prikkels zijn die sneller als provocatie opgevat worden, kunnen factoren zoals drukte, luide muziek, hoge temperatuur, aanwezigheid van verschillende etnische groepen ook tot irritaties leiden wat bij sommige mensen als een trigger voor agressief gedrag werkt [1,9].


Gerelateerde pagina's

Nieuws

Referenties

  1. Kuypers, K.P.C., Verkes, R.J., van den Brink, W., van Amsterdam, J.G.C. & Ramaekers, J.G. (2018). Intoxicated aggression: do alcohol and stimulant cause dose-related aggression? A review. European Neuropsychopharmacology, 1-34.
  2. Hasselt, N.E. van (2016). Geweld onder invloed. In M. Liem (red.) & E.R. Muller (red.), Geweld. Geweld en geweldsbeheersing in Nederland, 165-195. Deventer: Wolters-Kluwer.
  3. Giancola, P.R., Josephs, R.A., Parrott, D.J. & Duke, A.A. (2010). Alcohol myopia revisited: clarifying aggression and other acts of disinhibition through a distorted lens. Perspectives on psychological science 5, 265-278.
  4. Field, M., Wiers, R.W., Christiansen, P. Fillmore, M.T. & Verster, J.C. (2010). Acute alcohol effects on inhibitory control and implicit cognition. Alcohol and Clinical Experimental Research 34, 1346-1352.
  5. Lemmers, L. & van Hasselt, N. (2014). Alcohol en uitgaansgeweld. Infosheet. Trimbos instituut.
  6. Gilman, J.M., Smith, A.R., Ramchandani, V.A., Moneman, R. & Hommer, D.W. (2012). The effect of intravenous alcohol on the neural correlates of risky decision making in  healthy social drinkers. Addiction Biology 17, 465-478.
  7. Epps, J. & Kendall, P.C. (1995). Hostile attributional bias in adults. Cognitive Therapy and Research 19, 159-178.
  8. Heinz, A.J., Beck, A., Meyer-Lindenberg, A., Sterzer, P. & Heinz, A. (2011). Cognitive and neurobiological mechanisms of alcohol-related aggression. Nature Reviews 12, 400 – 413.
  9. Wells, S. & Graham, K. (2003). Aggression involving alcohol: relationship to drinking patterns and social context. Addiction 98, 33-42.

Laatst gewijzigd: woensdag 19 juni 2019 14:02