Alcoholpreventie in de zorg voor jongeren

Dit item maakt deel uit van dossiers: Alcohol en de SEH, Alcohol en jongeren, Alcoholgebruik en sociale wijkteams , Alcohol in de huisartsenpraktijk
Ga direct naar achtergrondinformatie


Vroegtijdig en problematisch alcoholgebruik komt relatief vaker voor bij jongeren die zorg nodig hebben. De persoons- en omgevingsgebonden risicofactoren voor problematisch alcoholgebruik, zoals gebrekkige zelfcontrole, psychische problemen, verstoorde gezinsrelaties of verslaafde ouder(s) [1], kunnen ook tot problemen op andere terreinen leiden waarvoor zorg nodig is. Het is tevens bekend dat problematisch alcoholgebruik samenhangt met depressie en/of angststoornissen, al is er geen direct causaal verband aangetoond en is er evenmin een onderliggende factor gevonden die deze co-morbide relaties kan verklaren [2,3].

Daarnaast kan vroegtijdig en problematisch alcoholgebruik leiden tot een alcoholvergiftiging waarvoor jongeren medische zorg nodig hebben [4]. Het is daarom belangrijk om in de zorg voor jongeren ook altijd aandacht te hebben voor het signaleren en bespreekbaar maken van vroegtijdig en problematisch alcoholgebruik.

Eerste en tweedelijnszorg

In de eerstelijnszorg kunnen screeningsinstrumenten zoals de CRAFFT [5] en de AUDIT [6] en kortdurende interventies (Screening and Brief Interventions, SBI’s) ingezet worden. Hierbij kunnen vooral face-to-face SBI’s effectief zijn bij het tegengaan van (ernstig) overmatig tot problematisch alcoholgebruik bij jongeren [7]. Online SBI’s hebben voordelen ten aanzien van bereik en waarborging van de anonimiteit maar zijn minder effectief [8]. Ook in de tweedelijnszorg kunnen SBI’s ingezet worden, al lijken zij bijvoorbeeld op de Spoedeisende Hulp (SEH) vooral effectief op de korte termijn [9].

Zorg rondom school en in het sociaal domein

Bij jongeren kan de screening ook plaatsvinden op school (mentor, zorgcoördinator, schoolmaatschappelijk werker, preventiewerker verslavingszorg), in de wijk (jongerenwerker, preventiewerker verslavingszorg, wijkagent) of in de hulpverlening (sociaal wijkteam, jeugdhulp).

De Richtlijn Middelengebruik Jeugdhulp en Jeugdbescherming beveelt aan om middelengebruik structureel aan de orde te stellen en altijd de relatie tussen het middelengebruik en de psychische en gedragsproblemen te onderzoeken. De Richtlijn beschrijft instrumenten die hierbij gebruikt kunnen worden zoals de Screeningslijst Middelengebruik Adolescenten (SMA), de CRAFFT, en, voor jongeren met een lichte verstandelijke beperking (LVB), de SumID-Q [10]. Ook geeft de Richtlijn handvatten voor het inzetten van methodieken voor motiverende gespreksvoering [11], en interventies en aanbevelingen voor het omgaan met middelengebruik in de dagelijkse praktijk [10].


Gerelateerde pagina's

Links

  • Alcoholpreventie bij jongeren en jongvolwassenen
    Effectieve interventies en andere mogelijkheden voor preventie van alcoholgebruik bij jongeren en jongvolwassenen (11-24 jaar).
  • Landelijk Platform KOPP/KVO
    In het Landelijk Platform KOPP/KVO wisselen (GGZ-)zorgprofessionals die zich op de doelgroep KOPP/KVO richten actuele kennis en informatie uit.
  • Moti4
    Zelftest voor de jeugd met feedback op maat.
  • Open en Alert
    Alcohol- en drugsgebruik komt veel voor in de jeugdzorg, justitiƫle voorzieningen en zorgvoorzieningen voor mensen met een lichte verstandelijke beperking (LVB). Wilt u problemen door alcohol en drugs voorkomen of verminderen in uw organisatie? Dan kan het programma Open en Alert u daar goed bij helpen.
  • Richtlijn Middelengebruik Jeugdhulp en Jeugdbescherming
    De Richtlijn Middelengebruik gaat over kinderen en jongeren met risicovol middelengebruik binnen de jeugdhulp en jeugdbescherming.

Referenties

  1. Snoek, A., Wits, E., Van der Stel, J. & Van de Mheen, D. (2010). Kwetsbare groepen. Kwetsbare groepen jeugdigen en (problematisch) middelengebruik: visie en interventiematrix. Rotterdam: IVO.
  2. Angold, A., Costello, E.J. & Erkanli, A. (1999). Comorbidity. Journal of Child Psychology and Psychiatry and Allied Disciplines, 40(1), 57-87.
  3. Conner, K.R., Pinquart, M. & Gamble, S.A. (2009). Meta-analysis of depression and substance use among individuals with alcohol use disorders. Journal of Substance Abuse Treatment, 37(2), 127-137.
  4. Nijman, S. en Valkenberg, H. (2018). Alcoholvergiftigingen en ongevallen met alcohol Amsterdam: VeiligheidNL.
  5. Stewart, S.H. & Connors, G.J. (2004). Screening for alcohol problems: what makes a test effective? Alcohol Research & Health, 28, 5-16.
  6. Saunders, J.B., Aasland, O.G., Babor, T.F., De La Fuente, J.R. & Grant, M. (1993). Development of the Alcohol Use Disorders Identification Test (AUDIT): WHO collaborative project on early detection of persons with harmful alcohol consumption-II. Addiction, 88, 791-804.
  7. O'donnell, A., Anderson, P., Newbury-Birch, D., Schulte, B., Schmidt, C., Reimer, J. & Kaner, E.F. (2013). The impact of brief alcohol interventions in primary healthcare: a systematic review of reviews. Alcohol and Alcoholism, 49(1), 66-78.
  8. Lemmers, L., Mulder, J., Onrust, S., Verdurmen, J. & Van Hasselt, N. (2016). Preventie van schadelijk alcoholgebruik. Een update van de kennissynthese uit 2010 en een Roadmap voor STAD-Nederland. Gedownload op 26 juni 2019 van https://assets.trimbos.nl/docs/16e480a6-9ca6-4c48-8db8-8e44b4046fb0.pdf.
  9. Diestelkamp, S., Drechsel, M., Baldus, Ch., Wartberg, N.A. & Thomasius, R. (2016). Brief in person interventions for adolescents and young adults following alcohol-related events in emergency care: a systematic review and European evidence synthesis. European Addiction Research, 22, 17-35.
  10. Wits, E., Doreleijers, T., Van den Brink, W., Meije, D., Van Wijngaarden, B. & Van de Glind, G. (2016). Richtlijn middelengebruik Jeugdhulp en Jeugdbescherming. Utrecht: Trimbos-instituut.
  11. Schippers, G.M., & De Jonge, J.M. (2002). Motiverende gespreksvoering. Maandblad voor Geestelijke Volksgezondheid, 57, 250 – 265.

Laatst gewijzigd: maandag 9 september 2019 14:05