Alcohol en slaap

Ga direct naar achtergrondinformatie


Slaap is belangrijk voor het lichamelijk en geestelijk herstel van de mens. Het drinken van alcohol heeft negatieve gevolgen op slaap en daardoor ook  op de lichamelijke en psychische gezondheid.

Slaap

Wanneer iemand slaapt, komt de persoon in een normale toestand van rust. Het gaat gepaard met een verlaging van het bewustzijn en hierbij ontbreekt het contact met de buitenwereld. Zowel het lichaam als de geest komen tijdens slaap tot rust [1–3]. Gezond slapen bestaat uit twee aspecten: slaapduur en slaapkwaliteit [3,4]. De richtlijnen van de National Sleep Foundation (NSF) stellen dat voor slaapduur het van de leeftijd afhangt hoeveel uren slaap iemand nodig heeft [3,4]. Zo hebben mensen tussen de 18 en 65 jaar tussen de 7 en 9 uur slaap per dag nodig [3]. Daarnaast is het voor de slaapkwaliteit belangrijk dat, wanneer je wakker wordt, je je voldoende uitgerust voelt [5]. Gezonde slaap verschilt dus per individu [3,4].

Voldoende en kwalitatief goed slapen is noodzakelijk om goed te kunnen functioneren. Mensen die (gedurende langere tijd) slecht slapen rapporteren de volgende klachten: verminderde prestatie, verminderde alertheid en achtergang van de gezondheid [1,6]. Waarom mensen slaap nodig hebben, is nog niet volledige bekend. De meest gangbare theorieën en verklaringen zijn: energie opbouwen, herstel van het lichaam en geest en informatieverwerking [6].

Het effect van alcohol op slaap

Het drinken van alcohol kan effect hebben op onder meer de lengte, kwaliteit en de diepte van slaap. Uit onderzoek blijkt dat mensen sneller in slaap vallen na het drinken van een glas alcohol, het zogeheten ‘slaapmutsje' [7]. De slaap is echter minder diep en onrustig7. Alcohol vertraagt het begin van de REM-slaap en vermindert deze ook [7,8]. REM staat voor Rapid Eye Movement [6]. Tijdens de REM-slaap droomt een mens, de spieren ontspannen volledig en alle informatie en emoties van de dag worden door de hersenen verwerkt [6,9]. De  REM-slaap bedraagt ongeveer 15% van de periode waarin iemand slaapt [8]. De REM-slaap is erg belangrijk voor een mens, maar wordt door alcohol onderdrukt. Dat kan dus gevolgen hebben voor het geestelijke herstel [9]. Ook kan het gevolgen hebben voor het lichamelijke herstel [9]. Iemand die alcohol heeft gedronken en wel veel uren heeft geslapen, is minder uitgerust dan iemand die niet heeft gedronken en hetzelfde aantal uren geslapen heeft. Sommige mensen worden daarnaast eerder wakker wanneer zij alcohol hebben gedronken. Voor deze negatieve geestelijke en lichamelijke gevolgen maakt de hoeveelheid alcohol die iemand drinkt niet uit [8,9].

Gewenning

Naarmate de consumptie van alcohol langdurig wordt, wordt het vermeende effect van het sneller in slaap vallen van alcohol steeds minder [10,11]. Er treedt dus gewenning op voor het effect van alcohol op slaap. Een lichaam went aan een bepaalde hoeveelheid alcohol die wordt gedronken en stelt zich daarop in. Dit zorgt ervoor dat iemand langzamerhand steeds meer alcohol nodig heeft om het gewenste effect van ‘’het sneller in slaap te kunnen vallen’’ kan bereiken. Dit kan leiden tot een stoornis in het gebruik van alcohol [6].

Slaapproblemen worden daarnaast in verband gebracht met een stoornis in het gebruik van alcohol en andere verslavende middelen [12–14]. De relatie tussen slaapproblemen en een stoornis in middelengebruik is bi-directioneel; mensen met slaapproblemen lopen meer risico op het ontwikkelen van een stoornis in het middelengebruik  en een chronisch stoornis in het middelengebruik  leidt vaak tot slaapproblemen [12,14]. 

Het is van belang om te minderen of te stoppen met het drinken van alcohol om enerzijds beter in slaap te vallen en anderzijds de kans op een stoornis in het gebruik van alcohol (en andere verslavende middelen) te voorkomen. Het vinden van andere manieren om beter in slaap te vallen is van belang. Voorbeelden hiervan zijn: het stoppen met inspannende activiteiten voor het slapen gaan of het nemen van een warme douche of bad [8,15]. Wanneer mensen stoppen met het drinken van alcohol, ervaren mensen in het begin moeite met slapen [9]. Het natuurlijk slaapritme is namelijk erg verstoord en het kan dagen of zelfs weken duren voordat het lichaam hiervan is hersteld [7,8,15].


Referenties

  1. S. Leone, A. et al. Slechte slaap: een probleem voor de volksgezondheid? Trimbos. (2018).
  2. Hersenstichting. Slaap. (2020). Verkregen van: https://www.hersenstichting.nl/dit-doen-wij/voorlichting/gezonde-hersenen/slaap/. (Verkregen op 12 februari 2020)
  3. Beltman, M. & Vlasblom, E. JGZ-richtlijn Gezonde slaap en slaapgedrag. JGZ Tijdschr. voor Jeugdgezondheidsz. 49, 96–98 (2017).
  4. Hirshkowitz, M. et al. National sleep foundation’s sleep time duration recommendations: Methodology and results summary. Sleep Heal. 1, 40–43 (2015).
  5. Dewald, J. F., Meijer, A. M., Oort, F. J., Kerkhof, G. A. & Bögels, S. M. The influence of sleep quality, sleep duration and sleepiness on school performance in children and adolescents: A meta-analytic review. Sleep Med. Rev. 14, 179–189 (2010).
  6. Abrams, R. M. Sleep Deprivation. Obstet. Gynecol. Clin. North Am. 42, 493–506 (2015).
  7. Koob, G. F. & Colrain, I. M. Alcohol use disorder and sleep disturbances: a feed-forward allostatic framework. Neuropsychopharmacology 45, 141–165 (2020).
  8. Jellinek. Is alcohol goed voor de nachtrust? (2016). Verkregen van: www.jellinek.nl/vraag-antwoord/is-alcohol-goed-voor-de-nachtrust/. (Verkregen op 19 december 2019)
  9. Alcoholinfo. Wat is de invloed van alcohol op het slaapritme? (2017). Verkregen van: www.alcoholinfo.nl/publiek/veelgesteldevragen/resultaten/antwoord/?vraag=152. (Verkregen op 19 december 2019)
  10. Vitiello, M. V. Sleep, alcohol and alcohol abuse. Addict. Biol. 2, 151–158 (1997).
  11. Angarita, G. A., Emadi, N., Hodges, S. & Morgan, P. T. Sleep abnormalities associated with alcohol, cannabis, cocaine, and opiate use: A comprehensive review. Addict. Sci. Clin. Pract. 11, 1–17 (2016).
  12. Hasler, B. P. et al. Eveningness and Later Sleep Timing Are Associated with Greater Risk for Alcohol and Marijuana Use in Adolescence: Initial Findings from the National Consortium on Alcohol and Neurodevelopment in Adolescence Study. Alcohol. Clin. Exp. Res. 41, 1154–1165 (2017).
  13. Hasler, B. P., Martin, C. S., Wood, D. S., Rosario, B. & Clark, D. B. A Longitudinal Study of Insomnia and Other Sleep Complaints in Adolescents With and Without Alcohol Use Disorders. Alcohol. Clin. Exp. Res. 38, 2225–2233 (2014).
  14. He, S., Hasler, B. P. & Chakravorty, S. Alcohol and sleep-related problems. Curr. Opin. Psychol. 30, 117–122 (2019).
  15. Alcoholinfo. Welke tips heeft u om ontwenningsverschijnselen tegen te gaan en welke verschijnselen kan je verwachten? (2018). Verkregen van: www.alcoholinfo.nl/publiek/veelgesteldevragen/resultaten/antwoord/?vraag=116. (Verkregen op: 19th December 2019)

 


Laatst gewijzigd: maandag 9 maart 2020 08:53