Alcohol en depressie

Dit item maakt deel uit van dossier: Alcohol en psychische gezondheid
Ga direct naar achtergrondinformatie


Een depressie is een stemmingsstoornis waarbij gedurende minimaal twee weken sprake is van verschillende symptomen waaronder in ieder geval een sombere stemming of verlies van interesse of plezier, hetgeen niet toe te schrijven is aan een somatische aandoening.

Andere symptomen van depressie kunnen zijn: significant gewichtsverlies of –toename, slaapproblemen, door anderen waarneembare onrust, vermoeidheid, gevoelens van waardeloosheid, buitensporige of onterechte schuldgevoelens, verminderd vermogen tot nadenken of concentreren, besluiteloosheid, en recidiverende gedachten aan de dood. Deze symptomen veroorzaken klinisch significante lijdensdruk of beperkingen in het beroepsmatige of sociale functioneren. Zie voor een volledige beschrijving van de criteria de DSM 5 [1].

Samenhang problematisch alcoholgebruik en depressie

Depressie komt bij zware drinkers vaker voor dan in de algemene bevolking [2,3,4,5]. Ook vergroot het lijden aan een depressie de kans op problematisch alcoholgebruik en –afhankelijkheid in de toekomst [6,7,8], mede door het gebruik van alcohol als ‘zelfmedicatie’ [9]. Alcoholafhankelijkheid komt drie keer vaker voor bij mensen met een depressie in vergelijking met mensen zonder depressie [10]. En alcoholafhankelijkheid zorgt voor een slechter verloop van de depressie [11,12].

Cumulatief effect

Er is geen direct causaal verband aangetoond tussen problematisch alcoholgebruik en depressie en er is ook niet één bepaalde onderliggende factor gevonden die deze comorbide relatie kan verklaren [13,14,15,16]. Meerdere risicofactoren voor zowel depressie als problematisch alcoholgebruik, zoals persoonskenmerken (verminderde zelfwaarde), sociale omgevingsfactoren (geen sociale steun) en stressvolle factoren (spanningen in het gezin of op het werk), hebben echter een cumulatief effect. Hoe meer risicofactoren, hoe groter de kans op comorbiditeit [17,18]. Genetische studies laten een positieve correlatie zien tussen depressie en alcoholafhankelijkheid [19,20]. Over de onderliggende mechanismen die ten grondslag liggen aan de comorbiditeit van depressie en alcoholafhankelijkheid is nog veel onbekend.

De kwaliteit van leven wordt ernstig negatief beïnvloed door de combinatie van de twee stoornissen, zelfs meer dan als dit wordt vergeleken met andere psychische problemen en alcoholmisbruik [18]. Vroegtijdige signalering en behandeling van alcoholisme en depressie kan de kwaliteit van leven verbeteren [21]. Het is nog onduidelijk wat de meest effectieve behandeling is van de comorbide problematiek [22].


Gerelateerde pagina's

Nieuws

Lopend onderzoek

Links

Referenties

  1. American Psychiatric Association (2014). Handboek voor de classificatie van psychische stoornissen DSM-5. Nederlandse vertaling van Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, 5th ed. Amsterdam: American Psychiatric Association p/a Uitgeverij Boom.
  2. Fergusson D.M., Boden J.M., Horwood L.J. (2009). Tests of causal links between alcohol abuse or dependence and major depression: Arch Gen Psychiatry 2009; 66:260-6.
  3. K.R. Conner, M. Pinquart, S. Gamble (2009). Meta-analysis of depression and substance use among individuals with alcohol use disorders, Journal of Substance Abuse Treatment, (2009), Vol 37, pp. 127 – 137.
  4. Mental Health Foundation (2006). Cheers? Understanding the relationship between alcohol and mental health, 2006, pp. 1 – 40.
  5. Lai, H.M.X., Cleary, M., Sitharthan, T., & Hunt, G.E. (2015). Prevalence of comorbid substance use, anxiety and mood disorders in epidemiological surveys, 1990-2014: A systematic review and meta-analysis. Drug and alcohol dependence, 154, 1–13. Ireland.
  6. A. Dixit, R. Crum (2000). Prospective study of depression and the risk of heavy alcohol use in women, American Journal of Psychiatry 2000, Vol 157, pp. 751 - 758.
  7. L. Sullivan et al (2005). The prevalence and impact of alcohol problems in major depression: a systematic review, The American Journal of Medicine, 2005, Vol 118, pp. 330 - 341.
  8. Boschloo, L., Vogelzangs, N., van den Brink, W., Smit, J. H., Veltman, D. J., Beekman, A. T. F., & Penninx, B. W. J. H. (2013). Depressive and anxiety disorders predicting first incidence of alcohol use disorders: results of the Netherlands Study of Depression and Anxiety (NESDA). The Journal of clinical psychiatry, 74(12), 1233–1240. United States.
  9. Turner, S., Mota, N., Bolton, J., & Sareen, J. (2018). Self-medication with alcohol or drugs for mood and anxiety disorders : A narrative review of the epidemiological literature. Depression and Anxiety 35 (9): 851–860.
  10. Grant, B.F., Harford TC (1995). Comorbidity between DSM-IV alcohol use disorders and major depression: results of a national survey, Drug and Alcohol Dependence, 1995, Vol 39 (3), pp. 197 – 206.
  11. Boschloo, L., Vogelzangs, N., Brink, W. Van Den, Smit, J. H., Veltman, D. J., Beekman, A. T. F., & Penninx, B. W. J. H. (2012). Alcohol use disorders and the course of depressive and anxiety disorders, 476–484.
  12. Angold A., Costello E.J., Erkanli A. (1999) Comorbidity. J Child Psychol Psychiatry 1999; 40: 57-87.
  13. Conner K.R., Pinquart M., Gamble S.A. (2009). Meta-Analysis of depression and substance use among individuals with alcohol use disorders. J. Subst Abuse Treat 2009; 37:127-37.
  14. Swendsen J.D., Merikangas KR. (2000). The comorbidity of depression and substance use disorders. Clin Psychol Rev 2000; 20:173-89.
  15. Roberts R.E., Roberts C.R., Chan W. (2009). One-year incidence of psychiatric disorders and associated risk factors among adolescents in the community. J Child Psychol Psychiatry 2009; 50: 405-15.
  16. Jiande Li, Hongxuan Wang, Mei Li, Qingyu Shen,  Xiangpen Li, Yuanpei Zhang, Jialing Peng, Xiaoming Rong, Ying Peng (2019). Effect of alcohol use disorders and alcohol intake on the risk of subsequent depressive symptoms: a systematic review and meta‐analysis of cohort studies. Addiction Vol 115, Issue7, Pages 1224-1243 https://doi.org/10.1111/add.1493
  17. 17. Petrakis, I.L., Gonzalez G, Rosenheck R, Krystal JH. (2002). Comorbidity of alcoholism and psychiatric disorders. An overview. Alcohol Res Health 2002; 26: 81-9.
  18. Levola, J., Aalto, M., Holopainen, A., Cieza, A., & Pitkanen, T. (2014). Health-related quality of life in alcohol dependence: a systematic literature review with a specific focus on the role of depression and other psychopathology. Nordic journal of psychiatry, 68(6), 369–384. England.
  19. Polimanti R et al (2019). Evidence of causal effect of major depression on alcohol dependence: findings from the psychiatric genomics consortium. Psychological Medicine 49, 1218–1226. https://doi.org/10.1017/S0033291719000667
  20. Sanchez-Roige S, Palmer AA, Fontanillas P, et al. Genome-Wide Association Study Meta-Analysis of the Alcohol Use Disorders Identification Test (AUDIT) in Two Population-Based Cohorts. Am J Psychiatry. 2019;176(2):107-118. https://doi.org/10.1176/appi.ajp.2018.18040369
  21. Pavkovic B, Zaric M, Markovic M, Klacar M, Huljic A, Caricic A. (2018). Double screening for dual disorder, alcoholism and depression. Psychiatry Res. 2018 Dec;270:483-489.
  22. Hobden B, Bryant J, Carey M, Baker AL, Farrell M, Oldmeadow C, Mattick RP, Shakeshaft A, Sanson-Fisher R. (2018) Finding the optimal treatment model: A systematic review of treatment for co-occurring alcohol misuse and depression. Aust N Z J Psychiatry. 2018 Aug;52(8):737-750. doi: 10.1177/0004867418758922

Laatst gewijzigd: donderdag 3 september 2020 11:41